٦. اگر اجتهاد به معناى تلاش كردن براى استنباط احكام از ادله شرعيه است، پس چرا اين نعمت بزرگ به امامان چهارگانه اهل سنّت اختصاص يافته ديگران و از آن محروم باشند؟ چگونه پيشينيان در اجتهاد، سزاوارتر از پسينيانند؟

مسئله مورد بحث و نظير آن ايجاب مى‌كند در عصرما نيز باب اجتهاد باز باشد و در حكم اين مسئله و امثال آن، به دقت و تأمل در كتاب و سنت بپردازيم، نه در سخنان امامان چهارگانه اهل سنّت.

اجتهاد، رمز جاودانگى دين و شايسته براى اوضاع و محيط‌هاى مختلف است و از بدعتهاى جديد نيست. اين باب از زمان پيامبر (ص) و پس از رحلت او باز بوده و در سال ٦٦٥ هجرى با انگيزه‌هاى سياسى، بسته شد. مقريزى در مورد انحصار مذاهب اهل سنّت در چهار مذهب مى‌گويد:

«ولايت قضات چهارگانه اهل سنّت از سال ٦٦٥ هجرى استمرار يافت، به گونه‌اى كه در جهان اسلام، مذهبى غير از مذاهب چهارگانه شناخته نمى‌شد. كسى كه مذهب ديگرى داشت مورد دشمنى قرار مى‌گرفت و محكوم مى‌شد. ولايت هيچ قاضى و شهادت هيچ فردى، تا وقتى كه مقلد يكى از اين مذاهب چهارگانه نبود، پذيرفته نمى‌شد. فقهاى اهل سنّت در اين دوران و در طول اين مدت به وجوب پيروى از اين مذاهب و تحريم ديگر مذاهب فتوا دادند و تا به امروز هم به اين فتوا عمل مى‌شود.» (٢)

(١) رازى، مفاتيح الغيب، ج١، ص١١١.
(٢) خطط المقريزيه، ج٢، ص٣٤٤ ـ ٣٣٣.