فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٧ - كاوشى در مجازات محارب و مفسد فى الارض محمد مؤمن قمی
گفته شده: دغره به معناى «خلسه» و ربودن است و «خلسه» در اصل و ريشه به معناى دفع است و مناسبت ربودن با دفع در اين جهت است كه «دفع» به معناى جَستن و افكندن است. گويا شخص مختلس خود را روى چيزى مىاندازد تا آن را بربايد. (٦)
مجمع البحرين «دغاره» را چنين معنا كرده:
در روايت است: «لاقطع في الدغارة المعلنة»؛ يعنى در ربودن ظاهر و آشكار حدّ قطع جارى نمىشود. و مانند اين حديث است حديث «لاقطع في الدغرة»؛ يعنى ربودن آشكار. و كلمه «دغره» گرفتن چيزى است به شكل ربودن. و «خلس» به معناى «دفع» است؛ چرا كه شخص رباينده خودش را روى آنچه مىخواهد بربايد مىاندازد.
در لسان العرب نيز «دَغارة» را چنين معنا كرده:
كه «دَغَرْ» جَستن رباينده بر كالا به منظور ربودن آن است و از همين باب است حديث على(ع): «لاقطع في الدغرة» و هي الخلسة. (٧)
به هر حال شيخ مفيد در مورد دزدانى كه آشكارا دزدى مىكنند هنگامى كه دزدى آنها همراه با كشيدن سلاح باشد، مىفرمايد: «امام در مورد آنها در بين حدود چهارگانه كه در آيه شريفه آمده مخيّر است» (٨) ، گويا وى محارب را به كسى كه براى ترساندن مردم و ربودن اموال آنها شمشير كشيده، تفسير كرده است.
حقيقت آن است كه از كلام شيخ مفيد بيش از اين استفاده نمىشود كه حكم آيه در مورد اهل «دغاره» جارى مىشود و كلام او دلالت ندارد كه عنوان «محارب» مختص به اين گروه است. لذا منافاتى ندارد كه «محارب» داراى معنايى كلى باشد كه هم شامل اهل دغاره شود و هم كسانى را كه در مقابل حكومت اسلامى قيام مسلحانه نمودهاند در بر گيرد.
(٦) النهاية، ج٢،ص١٢٣.
(٧) لسان العرب، ج٤،ص٢٨٨.
(٨) المقنعه، باب ٨ از ابواب حد سرقت و خيانت و... ص ٨٠٤.