فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٣٧ - كاوشى در مجازات محارب و مفسد فى الارض محمد مؤمن قمی
البته از عبارات جمعى از فقها به دست مىآيد كه قتل از باب قصاص است. از جمله ابن حمزه در كتاب الوسيله در فصل بيان احكام قتل عمد محض چنين بيان داشته:
شخص كامل به خاطر قتل ناقص كشته نمىشود مگر در صورتى كه به كشتن اهل ذمّه و بردگان اعتياد پيدا كرده باشد. دراين صورت بعد از آنكه از اولياء تفاضل بين دو ديه يا ديه و قيمت از اولياى دم گرفته شد، قصاص مىشود (٥٣) .
تعبير «يقاد» دلالت بر آن دارد كه قتل از باب قصاص است و از اين رو حكم به پرداخت مازاد قيمت عبد از سوى ولىّ دم كرده است.
همچنين سلاربن عبدالعزيز ديلمى در كتاب مراسم مىگويد:
اگر قاتل آزاد ومسلمان باشد با كشتن عبد و ذمّى، كشته نمىشود وقصاص براو نيست مگر در صورتى كه به كشتن بندگان و اهل ذمّه عادت كرده باشد كه دراين صورت كشته مىشود و تفاوت بين دو ديه عبد و ذمّى از قاتل گرفته مىشود. (٥٤)
عبارت او در اين كه كشتن قاتل به عنوان قصاص روشن است به روشنى ظهور دارد؛ چرا كه در غير اين صورت گرفتن تفاضل بين دو ديه معنا ندارد.
علامه نيز در ارشاد به اين معنا اشاره كرده است:
پنجمين شرط از شرايط قصاص، تساوى در حريت است. پس آزاد به موجب كشتن عبد كشته نمىشود... .
امّا اگر اعتياد به اين كار پيدا كرد گفته شده: با گرفتن تفاضل بين ديه، كشته مىشود (٥٥) .
(٥٣) جوامع الفقهيه، ص ٧٤٩.
(٥٤) مراسم العلويه، ص ٢٣٨، مجمع اهل البيت(ع).
(٥٥) ارشاد الاذهان،ج٢،ص ٥-٢٠٤.