فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٥٨ - حكم حكومتى راهى براى پاسخگويى به نيازهاى متغير محسن اسماعيلى
٢ ـ ١ ـ معناى اولوالامر:
اشكال ديگرى كه ممكن است مطرح شود آن است كه صدور حكم حكومتى از شئون مختص پيامبر وامامان معصوم است ونه هر حاكم ديگرى. آنچه اين اشكال را تقويت مىكند روايات مستفيضهاى است كه اماميه نقل كردهاند. بنابراين روايات، امامان شيعه فرمودهاند: «مقصود از اولوالامر در اين آيه شريفه تنها ما هستيم». (٥)
پاسخ به اين ايراد نيز دشوار نيست زيرا حمل چنين تعبيراتى بر مصداق اكمل واظهر بسيار رايج است؛ ضمن آنكه احتمال دارد مقصود امامان نفى حقانيت ومشروعيت حكام جور زمان خويش بوده باشد. آنان خواستهاند اين نكته را تفهيم كنند كه در مقايسه با حاكمان نامشروع زمان خود، «اولوالامر» واقعى فقط آنان هستند وگرنه جعل ولايت امر براى هر حكمرانى مستلزم وجوب اطاعت از اوست. «اولوالامر» بودن، بدون آنكه امر واجب الاتباع باشد، منصبى بيهوده ولغو است وچنانكه گفته شد اين اختصاصى به حاكمان معصوم هم ندارد.
٢ ـ سوره احزاب، آيه ٦:
{ النبى أولى بالمؤمنين مِن أنفسهم.}
در اين آيه شريفه تصريح شده است كه پيامبر نسبت به مؤمنان، از خود آنها اولويت دارد. در اين باره كه مقصود از «اولويت» چيست، احتمالات ووجوه مختلفى ذكر كردهاند اما همانگونه كه مفسران واز جمله مرحوم علامه طباطبايى (٦) گفتهاند ظهور آيه مذكور اولويت در تمام امور دينى ودنيوى است. پيامبر در همه امورى كه مؤمنان در مورد خود مىتوانند تصميم بگيرند وانجام دهند بر آنان اولويت دارد وحكم او در اين زمينه، به دليل جعل حق حاكميت براى وى، بر همگان نافذ ولازم الاجرا است.
مقايسه اختيار پيامبر با اختيار «مؤمنين»(ونه «مؤمن)» نيز شاهدى بر ناظر بودن اين اختيار بر امور اجتماعى وهمگانى است ونه فردى.
برخى كه خواستهاند حوزه اولويت در اين آيه را به مسائل فردى محدود سازند به
(٥) «ايانا عنى خاصه» اصول كافى، ١/٢٧٦.
(٦) الميزان، ١٦/٤٣٢.