فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٩ - كاوشى در مجازات محارب و مفسد فى الارض محمد مؤمن قمی
هستند كه مرتد شدهاند ؛ چرا كه آيه در مورد اهل عرينه نازل شده است. (١٠)
دليل ما اجماع شيعه و روايات و نيز سياق آيه : {إِلاّ الَّذِينَ تَابُوا مِنْ قَبْلِ أَنْ تَقْدِروُا عَلَيْهِمْ فَاعْلَمُوا أَنَّ اللّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ} (١١) است. خداوند خبر داده است كه اگر قبل از تسلط برآنها توبه كنند، مجازاتشان بخشيده مىشود. و اگرمراد از آيه، اهل ذمّه و مرتدين بود، توبه آنها قبل و بعد از قدرت برآنها تفاوتى نداشت. پس از آنجا كه در آيه فقط توبه قبل از دستگيرى ذكر و حكم آن بيان شده است، دلالت بر صحّت كلام ما دارد. (١٢)
پس مىبينيم كه به نظر وى مراد از محارب در آيه، راهزن مسلح است و دليل آن را اجماع و روايات شيعه دانسته است با آنكه قول او در مبسوط، كه آن را به روايات اصحاب نسبت داده، ظهور در اين معنا دارد كه مراد از محارب كسى است كه سلاح كشيده و مردم را ترسانده است. همچنين وى در كتاب نهايه، ديدگاه خود در خلاف را برداشت از برخى روايات دانسته است. وى در باب حدّ محارب و نبّاش و مختلس گفته است:
محارب كسى است كه سلاح بكشد و از اهل ريبه باشد، در شهر يا خارج آن در سرزمين شرك يا در سرزمين اسلام، شب يا روز، پس در هر زمانى كه اين كار را انجام دهد، او را «محارب» گويند و اگر كسى را بكشد و مال او را هم نبرد در هر حال سزايش قتل است .
(١٠) «عُرَينه» اسم مصغّر ونام جدّ قبيلهاى بوده است. بنا به نوشته مصادر عامه، شأن نزول آيه در مورد گروهى از عُرَينه يا عكُل است. در سنن نسائى باب تحريم الدم[٤:٩٣-٩٨] در تأويل آيه، اخبار فراوانى نقل گرديده، از آن جمله روايتى است كه از حميد طويل از انس بن مالك نقل شده كه: افرادى از قبيله عرينه خدمت پيامبر(ص) رسيدند و از ماندن در مدينه اظهار ناراحتى كردند. پيامبر(ص) آنها را به محل نگهدارى شترهايش فرستاد تا از شير و ادرار شترها استفاده كنند. آنها پس از بهبودى، مرتدّ شده و ساربان شترها را كشتند و شترها را به سرقت بردند. پيامبر در پى آنها فرستاد كه در نتيجه دستگير و دست و پاى آنها را قطع و چشم آنها را كور و به دارشان آويخت ر.ك: المبسوط، ٨: ٤٧؛ التبيان،٣: ٥٠٥.
(١١) مائده، آيه ٣٤.
(١٢) الخلاف، قطاع الطريق، ص ٤٥٧ و ٤٥٨.