فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٠ - كاوشى در مجازات محارب و مفسد فى الارض محمد مؤمن قمی
در ادامه، نوع حدّ «محارب» را به حسب نوع جنايتى كه مرتكب شده تفصيلاً بيان كرده و سپس مىگويد:
دزد نيز محارب است، پس اگر به كسى دزد بزند، جايز است كه با او بستيزد و از خود دفاع كند...
اگر گروهى راهزنى كنند و اقرار به اين عمل نمايند، حكمشان همان است كه بيان كرديم و در صورتى كه اقرار نكنند، ولى بيّنه برآن اقامه شود نيز حكمشان همان است. (١٣)
روشن است كه وى در اين كتاب نيز همان تفسير خود در مبسوط در مورد محارب را پذيرفته و راهزنان را محكوم به حكم محارب يا از مصاديق آن دانسته است.
همو در تفسير تبيان، در ذيل آيه محاربه چنين نگاشته است:
محارب از نظر ما كسى است كه سلاح بكشد و راه را نا امن كند، حال چه در شهر اين عمل را انجام دهد و چه در خارج شهر. «دزد» نيز محارب است، چه در شهر و چه در غير شهر. اوزاعى و مالك و ليث ابن سعد و ابن لهيعة و شافعى و طبرى نيز با اين نظر موافقند. گروهى نيز گفتهاند كه محارب، راهزن در خارج شهر است. ابوحنيفه و اصحابش از طرفداران اين نظرند و از عطاء خراسانى نيز اين نظريه نقل شده است. و معناى {يُحَارِبُونَ اللَّهَ} جنگ با خدا، جنگ با اولياء خدا و رسول خدا است. {وَ يَسْعَوْنَ فِى الأَرْضِ فَسَاداً} همان سلاح كشيدن و ايجاد نا امنى در راه است، و مجازاتشان به اندازه استحقاق آنهاست. (١٤)
ملاحظه كرديد كه وى در اينجا محارب را ـ مانند كتاب خلاف ـ به معناى كسى كه شمشير بكشد به قصد ناامن كردن راه، دانسته. بنابر اين ديدگاه شيخ در مبسوط همانند نهايه است و در خلاف با تبيان همانند است.
(١٣) النهاية و نكتها ٣:٣٣٤ ـ ٣٣٥.
(١٤) التبيان ٣:٥٠٤.