فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٥ - كاوشى در مجازات محارب و مفسد فى الارض محمد مؤمن قمی
اين آيه راهزنان هستند، هيچ اختلافى ميان فقها نيست و نزد ما مراد كسى است كه براى ترساندن مردم سلاح بكشد؛ در خشكى باشد يا دريا، در شهر باشد يا در بيابان و صحرا. (٢٣)
بدين ترتيب ابن ادريس نيز ملاك محارب بودن را كشيدن سلاح براى ترساندن مردم دانسته، اگر چه براى غصب اموال يا راهزنى نباشد. اطلاق كلام وى به قرينه اينكه قائل به تخيير امام بين اين چهار حد است، تقويت مىشود، ليكن در باب جهاد سرائر، بخش «قتال أهل البغي و المحاربين» گفته است:
محارب كسى است كه قصد گرفتن مال ديگرى را داشته باشد و به اين منظور سلاح بكشد؛ در خشكى باشد يا دريا، در حضر يا در سفر، در هر كجا اين اتفاق افتد انسان مىتواند در برابر او از جان و مال خود، دفاع نمايد. (٢٤)
وى در مفهوم محارب، كشيدن سلاح به منظور گرفتن مال غير را لحاظ كرده است، نهايت اينكه در مفهوم محارب، راهزنى را اعتبار نكرده اما انگيزه ربودن مال ديگران را در آن لحاظ كرده است.
محقق حلّى نيز در باب ششم كتاب شرايع، در تعريف محارب مىگويد:
محارب كسى است كه به منظور ترساندن مردم سلاح كشيده است، در خشكى يا دريا، شب يا روز، در شهر يا جاى ديگر. (٢٥)
همو در مختصر النافع نيز گفته است:
محارب كسى است كه به منظور ترساندن رهگذران سلاح بكشد؛ درخشكى يا دريا، شب يا روز، اگرچه ـ بنابر قول اشبه به واقع ـ اهل چنين كارى نباشد. (٢٦)
(٢٣) السرائر٣: ٥٠٥.
(٢٤) همان ٢:١٩.
(٢٥) شرائع الاسلام، ج ٤ ـ ٣، ص ٩٥٨و ٩٥٩، چاپ انتشارات استقلال. .
(٢٦) المختصر النافع، الفصل السادس فى المحارب، ص ٢٢٦، قسم الدراسات الاسلاميه فى مؤسسة البعثه.