فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٦٠ - كاوشى در مجازات محارب و مفسد فى الارض محمد مؤمن قمی
اين حديث از دو جهت سند و دلالت قابل بررسى است. سند خصال مشتمل بر افراد مجهولى است، مانند ابو العباس احمد بن يحيى بن زكرياى قطان و بكربن عبداللّه بن حبيب و تميم بن بهلول. اما سند عيون از عبدالواحدبن محمد بن عبدوس نيشابورى از على بن محمد بن قتيبه نيشابورى از فضل بن شاذان از امام رضا(ع)است. شيخ صدوق همين روايت را به دو سند ديگر نيز آورده است. اعتبار سند عيون بعيد نيست؛ زيرا عبدالواحدبن محمد بن عبدوس از مشايخ صدوق است كه در مشيخه فقيه در مورد او مىنويسد: «آنچه از عبدالواحد بن محمد بن عبدوس آمده آن را از او روايت كردهام.» (١٠٢)
در خاتمه مستدرك نيز چنين آمده است:
او از مشايخ معروف صدوق است و بسيار به او اعتماد داشته و از او به «رضى اللّه عنه» ياد مىكنند. علامه نيز در تحرير حديثى را كه او در سندش بوده صحيح دانسته است و صاحب مدارك بعد از نقل اين حديث گفته:«عبدالواحد بن محمد بن عبدوس اگر چه توثيق صريحى در مورد او وجود ندارد ليكن از جمله مشايخ معتبر صدوق است كه از او روايت نقل كرده و بعيد نيست كه بتوان به روايات او اعتماد داشت.» (١٠٣) با دقّتى كه از علامه در بررسى سند روايات، سراغ داريم تصحيح او كافى است و جماعتى نيز از او تبعيت كردهاند. (١٠٤)
انصاف آن است كه فراوانى روايت صدوق از او در حالى كه با جمله «رضى اللّه عنه» از وى ياد مىكند حتى در كتاب من لايحضره الفقيه و اينكه از مشايخ او است تا جايى كه روايت او را بر روايت غير در كتاب عيون ترجيح داده و مىگويد:حديث عبدالواحدبن محمد بن عبدوس ـ رضى اللّه عنه ـ نزد من صحيحتر است. (١٠٥) اينها موجب اطمينان به
(١٠٢) مشيخة الفقيه، شماره ٣٩٢.
(١٠٣) مدارك الاحكام، ج٦،ص ٨٤، آل البيت.
(١٠٤) خاتمة المستدرك، ص ٦٢٢.
(١٠٥) العيون، الجزء ٢، باب ٣٥، ح ١.