فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٨ - كاوشى در مجازات محارب و مفسد فى الارض محمد مؤمن قمی
شيخ الطائفه نيز در مبسوط، در باب قُطّاع الطريق ابتدا به نقل اقوالى در معناى آيه پرداخته كه:
عدهاى گفتهاند: مراد، اهل ذمهاى است كه نقض عهد كرده و به سرزمين دشمن بپيوندند و با مسلمانان جنگ كنند. عدهاى ديگر گفتهاند: مراد از آيه، مرتد از اسلام است كه وقتى امام به آنها دست يابد، چنين مجازاتى را در مورد آنها اجرا مىكند. جميع فقها نيز گفتهاند كه مراد از آيه «قطّاع الطريق» است و او كسى است كه شمشير كشيده، راهها را به قصد راهزنى نا امن مىكند.
سپس مىفرمايد:
بنابر روايت اصحاب ما، مراد از آيه هر كسى است كه شمشير بكشد و مردم را بترساند، در خشكى يا دريا، درآبادى يا صحرا. نيز روايت شده كه «دزد» نيز محارب است و در برخى روايات ديگر آمده است كه مراد از آيه راهزنان هستند، چنانچه فقها نيز آن را گفتهاند. (٩)
كلام ايشان ظهور در اين دارد كه براساس مشهور روايات عنوان و حكم محارب در آيه شريفه، مختص كسى است كه براى ترساندن مردم شمشير بكشد، و بنابر برخى از روايات، اختصاص به قطّاع الطريق دارد و همچنين سارق مسلّح نيز بدان ملحق شده است.
همچنين شيخ طوسى در باب قطّاع الطريق از كتاب خلاف گفته است:
مسأله ١: محارب مذكور در آيه محاربه همان راهزنانى هستند كه سلاح بركشيده و راه را نا امن نمودهاند. ديدگاه ابن عباس و گروهى از فقها نيز بر اين است.
گروهى ديگر گفتهاند:
مراد از آنها اهل ذمّه هستند كه با پيمان شكنى به سرزمين كفر ملحق گشته و به جنگ مسلمانان آمدهاند. ابن عمر گفته است: مراد از آيه كسانى
(٩) المبسوط، ج٨،:٤٧.