فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٦ - امام على(ع) اصول قضاوت*

است، گفت: اى ابوالحسن چرا متغيّرى، آيا از آنچه پيش آمد ناخشنودى؟ امام فرمود: آرى. عمر گفت: چرا؟ امام فرمود: مرا در حضور خصمم با كُنيه خطاب كردى، چرا نگفتى يا على برخيز و كنار خصمت بنشين؟ عمر سر على(ع) را گرفت و ميان چشمانش را بوسيد و گفت: پدرم فداى شما، خدا به وسيله شما ما را هدايت كرد و به وسيله شما ما را از تاريكى به نور آورد». (٢٠) امام على(ع) به ميهمان خود كه براى طرح دعوايى نزد آن حضرت آمده بود ولى از اول نگفته بود كه به چنين منظورى آمده است، فرمود:

أخصم أنت؟ قال: نعم، قال: تحوّل عنّا انّ رسول اللّه‌ (ص) نهى أن يضاف الخصم إلا و معه خصمه؛ (٢١)

آيا تو طرف دعوا هستى؟ گفت: بلى. امام فرمود: از خانه من بيرون شو، پيامبر (ص) از ميهمان كردن يك طرف دعوا نهى كرد مگر آنكه طرف ديگر همراهش باشد.

١٠. علنى بودن محاكمه:

يكى ديگر از اصول قضاوت، نزد امام على(ع) علنى بودن محاكمات است. در سيره آن حضرت نيز چنين مى‌بينيم، او در مسجد قضاوت مى‌كرد و در مسجد كوفه جايگاهى داشت به نام دكة القضاء. وى به شريح قاضى نيز دستور داد چنين كند، چون شنيده بود كه شريح در خانه خود قضاوت مى‌كند، فرمود:

يا شريح اجلس في المسجد فإنه أعدل بين الناس أنه وهن بالقاضى أن يجلس في بيته؛ (٢٢)

اى شريح، (براى قضاوت) در مسجد بنشين، اين ميان مردم عادلانه‌تر است، براى قاضى سبك است كه در خانه‌اش قضاوت كند.