جان محترم: احترام جان در كسانى كه داراى احترام ذاتى‌اند به اين معنا است كه هم رساندن آسيب به آنها حرام است و حتّى وارد كردن خراش بر او موجب ثبوت قصاص يا ديه مى‌شود و هم حفظ جان او و نيز دفاع از او واجب است.

احترام جان در كسانى كه احترامشان عارضى است برين معناست كه قتل آنها جايز نيست و اگر به دست مسلمان كشته شوند يا جراحتى به آنها وارد آيد تنها ديه ثابت مى‌شود؛ ليكن حفظ آنها از خطرات و دفاع از آنها واجب نيست. (١٠) به اين عبارت صاحب جواهر توجه كنيد: «إذ أقصى اقتضاء محقونيّة دمه (ذمى و معاهد) حرمة قتله، لا إيجاب حفظه من المهلكات.» (١١)

نتيجه: ١ـ آسيب رساندن به برخى انسان‌ها حرام و حفظ آنها از خطرات و دفاع از آنها واجب است و آن در كسانى است كه داراى احترام ذاتى‌اند مانند مؤمن.

٢ـ آسيب رساندن به برخى انسان‌ها حرام است ولى حفظ و دفاع از آنها واجب نيست و آن درباره كسانى است كه داراى احترام عارضى‌اند مانند اهل ذمه و معاهد.

٣ـ برخى نفوس غير محترمند و آسيب رساندن و قتل آنها با شرايطى واجب و حفظ و دفاع از آنها حرام است؛ مانند كافر حربى.

٤ـ برخى نفوس غير محترمند ـ هرچند ممكن است احترام ذاتى داشته باشند ولى عدم احترام آنها عارضى است ـ و قتل آنها جايز است نه واجب؛ مانند قاتل عمد كه ولىّ مقتول بين ديه و قصاص مخيّر است. (١٢)

بنابراين انسان‌هاى محترم به دو قسم واجب الحفظ و الدفاع و جايز الحفظ و

(٩) جواهر، ج ٢٧، ص ١٩٥.
(١٠) جواهر، ج ٥، ص ١١٤ ـ ١١٨.
(١١) جواهر، ج ٥، ص ١١٥.
(١٢) عروه، ج ١، ص ٤٧٥ ؛ جواهر، ج ٥، ص ١١٤ ـ ١١٨.