بارى، كار تاريخى در علم به كاوش در بسترها، زمينه‌ها و علل پيدايش مسائل علم و چگونگى رشد آن، به انديشمندان علم، لبّ آثار و افكار آنان و ميزان تأثير انديشه‌هايشان در پيشرفت علم، به شناخت مسير تطوّر علم و مسائل آن در ادوار مختلف و بررسى شرايط و ظروف اجتماعى و سياسى و انگيزه‌هاى شخصى محققان در اين تطوّر و نهايتاً به چگونگى تدوين و طبقه بندى مسائل علم در طول تاريخ مى‌پردازد.

بحث را در دو بخش پى مى‌گيريم: بخش نخست: نگاه كلى به پاره‌اى از رؤوس هشتگانه تاريخ اصول، بخش دوم: كتاب شناسى پژوهش تاريخى در علم اصول.

بخش نخست: نگاهى به پاره‌اى از رؤوس ثمانيه تاريخ اصول

تعريف علم تاريخ اصول

مفهوم تاريخ اصول، نسبتاً روشن است و نيازى به تعريف ندارد، امّا براى ترسيم دورنمايى از اين علم، به اختصار مراد از تاريخ اصول را بيان مى‌كنيم.

تاريخ اصول، دانشى است كه به پيدايش علم اصول ـ از حيث زمان، كيفيّت و علّت پيدايش ـ و سير تطوّر و رشد تاريخى مسائل اين علم در طول دوره‌هاى گوناگون با توجه به‌شرايط اجتماعى، سياسى و انگيزه‌هاى گوناگون شخصى يا جمعى مى‌پردازد و به تبع به‌محققان اين علم، به ويژه مُبدعان و صاحبان ابتكار، و انديشه‌ها و نظرگاههاى آنان اشاره‌مى‌كند.

موضوع و غرض تاريخ اصول

موضوع اين دانش، خود علم اصول و سير تكامل و ادوار حيات آن است و غرض از آن پژوهش تاريخى در علم اصول است تا دانشجويان و طلاب به درستى با اين علم و كيفيّت تكوّن آن آشنا شده و سير تحوّل آن را دريابند و بتوانند در پرتو كار تاريخى مسائل