و اگر در اين آيه فريضه جمعه خطاب به مؤمنين به واسطه «قل» مى‌بود استدلال مى‌نمودند بر تخصيص فريضه جمعه به جماعت حاضرين زمان آن حضرت، چنانچه در خطاب مشافهه مى‌گويند، و بر مردمان شبهه مى‌كنند كه: معقول نيست از حكيم عليم كه مخاطب سازد جماعتى را كه معدوم باشند در حين نزول آيه و بعد از هزار و صد سال ديگر و زياده از آن موجود شوند. و اين استعباد [ را] در آيه وضوء (٥٦) و غير از او تكاليف، و ما سواى او از الفاظ: «يا بني آدم» (٥٧) و «يا أيّها الناس» (٥٨) و«يا أيّها الذين آمنوا» (٥٩) كه بى شك جماعت معدومين حين نزول آيه، الى يوم القيامه، داخلاند در خطاب و الا لازم مى‌آيد كه مردمان در اين اعصار از عهده تكليف بيرون باشند.

و هرگاه كسى گويد به ايشان كه: در آيات مذكوره خطاب به موجودين شده و معدومين به تبعيّت موجودين در خطاب داخلاند، جواب مى‌گويند كه: دخول معدومين،در آن خطابات، اجماعى است و اين اختلافى است، و ما را مى‌رسد كه در جواب ايشان گوييم كه: اگر خطاب معدومين معقول نيست و قبيح است، در همه جا قبيح است و اگر قبيح نيست در هيچ جا قبيح نيست و ديگر آن كه در وقت نزول آيه جمعه اختلافى نبود و فرقى نبود ميان آن و آيه وضوء (٦٠) ، پس ادعاى فرق، ناشى از اهل اختلاف است. ديگر آن كه لازم مى‌آيد كه در هر خطاب شارع، جايز باشد كه مكلّف اظهار مخالفت نمايد و خطاب را مخصوص جماعت حاضر گرداند و خود را غير مكلّف گرداند، و بر هر كه اندكى تأمل كند اين شبهه بسيار ظاهر است.

(٥٦) مائده، آيه ٦.
(٥٧) اعراف، آيات ٢٦، ٢٧ ، ٣١ و ٣٥ و يس ،آيه ٦٠.
(٥٨) درآيه‌هاى بسيار، ر.ك: بقره، آيه ٢١و ١٦٨ و اول نساء.
(٥٩) در آيه هاى بسيار، ر.ك: بقره، آيه‌هاى ١٠٤، ١٥٣، ١٧٢، ١٧٨، ١٨١، ٢٠٨، ٢٥٤، ٢٦٤، ٢٦٧، ٢٧٨ و ٢٨٢.
(٦٠) مراد آيه شريفه: يَا أَيهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ... تا آخر آيه ٦ از سوره مائده است.