١. اگر چه انديشمندان اهل سنت به يك معنا در پژوهش تاريخى در علم اصول از محققان شيعه پيشترند و بحث ابن خلدون در مقدمه از پيدايش و تاريخ اصول به قرونى بسيار پيش‌تر باز مى‌گردد، اما با تأسف بايد گفت كه محققان معاصر اهل سنت چندان كار قابل توجهى ارائه نكرده‌اند. اگر چه پژوهشهاى تاريخى در علم اصول در ميان اصوليان شيعه هنوز خام و ضعيف است، اما اين مسأله در ميان اصوليان اهل سنت بسيار خام‌تر و سبك‌تر است. از اين رو به عكس آنچه نسبت به «تاريخ تشريع اسلامى» در ميان محققان اهل سنت مى‌بينيم كه بسيار رشد داشته و آثار گرانسنگى پديد آمده است، اما اثر قابل توجهى در تاريخ اصول در ميان آنها نوشته نشده است!

٢. پاره‌اى از نوشته‌ها در تاريخ اصول اهل سنت نيز بسيار ناقص و غير دقيق است؛ همچون كار ابوزهره، دكتر شعبان اسماعيل و دكتر سعيد الخن. بگذريم از اينكه بسيارى از محققان نيز در مقدمات نگاريهاى خويش بر كتب اصولى تصحيح و تحقيق شده از نوشته‌هاى اين چند تن رونويسى كرده و كارى مستقل و برتر انجام نداده‌اند.

٣. همانطور كه از بند پيش به دست مى‌آيد غالب آثار محققان اهل سنت درباره تاريخ اصول، مستقل نبوده و به عنوان مقدمه بر كتابهاى اصولى تحقيق شده، مى‌باشد. البته تعداد قابل توجهى از كارهاى تاريخى محققان اصولى شيعه نيز همين‌گونه بوده است.

٤. با توجه به آنچه گفتيم، در اين كتابشناسى ما تنها به مهمترين كارهاى انجام شده محققان اهل سنت در تاريخ اصول اشاره مى‌كنيم:

* * *

١. ابحاث حول اصول الفقه الاسلامى تاريخه و تطوره، مصطفى سعيد الخن، دمشق، دارالكلم الطيب، اوّل، ١٤٢٠ق، ٣٦٨ ص.(تط)