فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٤٧ - موضوع احترام در فقه محمدحسن شفيعى
سوارى، باركشى و نگهبانى استفاده مىكند محترمند و بر صاحب خود حقوقى دارند. برخى از حقوق مانند آب و علف دادن واجب و برخى نيز مستحب مىباشند كه در روايات به آنها اشاره شده است؛ از قبيل:
١ـ نزدن سيلى به صورت حيوان،
٢ـ بيش از اندازه توان بار نكردن و راه نبردن،
٣ـ پشت حيوان را مجلس حرف زدن با ديگران قرار ندادن. (٣٨)
برخى فقها فرمودهاند: حيوان محترم ـ چه حلال گوشت و چه حرام گوشت ـ عبارت است از حيوانى كه اتلاف آن با غير تذكيه جايز نيست و غير محترم حيوانى است كه اتلاف آن به غير تذكيه جايز است؛ مثل خوك و سگ ولگرد. (٣٩)
البته از روايات استفاده مىشود كه نسبت به حيوانات، صرف نظر از مال بودن آنها، بايد شدّت رأفت را به خرج داد و لذا فرقى بين حيوان خود شخص و حيوان ديگران نيست.
حيواناتى كه در حرم مكه و مدينه زندگى مىكنند احترام دارند از اين رو شكار آنها جايز نيست، اگرچه برخى، شكار حيوانات حرم مدينه را مكروه مىدانند. (٤٠)
همچنين فقيهان در كتاب جهاد فرمودهاند: تعرقب دابّه (زدن پيه حيواناتى چون اسب) مكروه است (٤١) و عباراتى از اين دست به چشم مىخورد: «لاحترام روح الحيوان» (٤٢) ، «إن للحيوان حرمة في نفسه». (٤٣)
قابل ذكر است كه در كتب فقهى و روايى در چند جا به مناسبت، سخن از حقوق حيوانات به ميان آمده است:
١ـ پايان كتاب نكاح در بحث نفقه ؛ (٤٤)
٢ـ در كتاب حج بحث آداب سفر، باب حقوق الدابّة المندوبة و الواجبة ؛ (٤٥)
(٣٨) جواهر، ج ٥، ص ١١٥ ـ ١١٦ ؛ وسايل، ج ١١، ص ٤٧٨.
(٣٩) جواهر، ج ٣٧، ص ٨٠ و ٨١.
(٤٠) جواهر، ج ٢٠، ص ٧٨ و ٢٩٤.
(٤١) جواهر، ج ٢١، ص ٨٥.
(٤٢) جواهر، ج ٢٧، ص ٧٦ و ٧٧.
(٤٣) جواهر، ج ٣٧، ص ٨٠ و ٨١.
(٤٤) جواهر، ج ٣١، ص ٣٩٤ و شرح لمعه، ج ٥، ص ٤٨٥.
(٤٥) وسايل، ج ١١، ص ٤٧٨.