٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص

فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٤٧ - موضوع احترام در فقه محمدحسن شفيعى

سوارى، باركشى و نگهبانى استفاده مى‌كند محترمند و بر صاحب خود حقوقى دارند. برخى از حقوق مانند آب و علف دادن واجب و برخى نيز مستحب مى‌باشند كه در روايات به آنها اشاره شده است؛ از قبيل:

١ـ نزدن سيلى به صورت حيوان،

٢ـ بيش از اندازه توان بار نكردن و راه نبردن،

٣ـ پشت حيوان را مجلس حرف زدن با ديگران قرار ندادن. (٣٨)

برخى فقها فرموده‌اند: حيوان محترم ـ چه حلال گوشت و چه حرام گوشت ـ عبارت است از حيوانى كه اتلاف آن با غير تذكيه جايز نيست و غير محترم حيوانى است كه اتلاف آن به غير تذكيه جايز است؛ مثل خوك و سگ ولگرد. (٣٩)

البته از روايات استفاده مى‌شود كه نسبت به حيوانات، صرف نظر از مال بودن آنها، بايد شدّت رأفت را به خرج داد و لذا فرقى بين حيوان خود شخص و حيوان ديگران نيست.

حيواناتى كه در حرم مكه و مدينه زندگى مى‌كنند احترام دارند از اين رو شكار آنها جايز نيست، اگرچه برخى، شكار حيوانات حرم مدينه را مكروه مى‌دانند. (٤٠)

همچنين فقيهان در كتاب جهاد فرموده‌اند: تعرقب دابّه (زدن پيه حيواناتى چون اسب) مكروه است (٤١) و عباراتى از اين دست به چشم مى‌خورد: «لاحترام روح الحيوان» (٤٢) ، «إن للحيوان حرمة في نفسه». (٤٣)

قابل ذكر است كه در كتب فقهى و روايى در چند جا به مناسبت، سخن از حقوق حيوانات به ميان آمده است:

١ـ پايان كتاب نكاح در بحث نفقه ؛ (٤٤)

٢ـ در كتاب حج بحث آداب سفر، باب حقوق الدابّة المندوبة و الواجبة ؛ (٤٥)


(٣٨) جواهر، ج ٥، ص ١١٥ ـ ١١٦ ؛ وسايل، ج ١١، ص ٤٧٨.
(٣٩) جواهر، ج ٣٧، ص ٨٠ و ٨١.
(٤٠) جواهر، ج ٢٠، ص ٧٨ و ٢٩٤.
(٤١) جواهر، ج ٢١، ص ٨٥.
(٤٢) جواهر، ج ٢٧، ص ٧٦ و ٧٧.
(٤٣) جواهر، ج ٣٧، ص ٨٠ و ٨١.
(٤٤) جواهر، ج ٣١، ص ٣٩٤ و شرح لمعه، ج ٥، ص ٤٨٥.
(٤٥) وسايل، ج ١١، ص ٤٧٨.