فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٩٧ - نكتهها(١) رضا مختارى
و كذا قال: «ابن محبوب»، و كذا أبو أيّوب و محمد بن مسلم أيضاً مشتركء... . (٤)
مصحِّحان بزرگوار مجمع الفائده، ذيل «ماصرّح بأبي محمد» در پاورقى شماره ٣ همان صفحه مرقوم فرمودهاند:
هكذا في النسخ كلّها، و لم نعثر في كتب الرجال على المكنّى بهذه الكنية لاحمد بن محمّد، نعم أحمد بن محمّد بن عيسى مكنّى بأبي جعفر.
سند صحيحه در كافى و تهذيب، چنين است:
عدّة من أصحابنا، عن أحمد بن محمد، و سهل بن زياد [ في التهذيب، طبع النجف: حميد بن زياد]، عن ابن محبوب، عن أبي أيّوب الخّراز، عن محمّد بن مسلم، عن أبي جعفر عليه السلام... . (٥)
با توجه به اينكه در سند حديث، كسى به نام «أبي محمد» وجود ندارد، محققان مجمع الفائده پنداشتهاند كه «أبى محمد» كنيه أحمد بن محمد است و براى دستيابى به چنين كنيهاى براى «احمد بن محمد» در كتب رجال تصفّح و تفحص كرده و آن را نيافته و در پانوشت تذكر دادهاند. در حالى كه با تأمّل و دقّت در سخن اردبيلى معلوم مىشود مقصود او مطلب ديگرى است؛ يعنى چون پدر محمد [ و جدّ احمد] در سند مشخص نشده و «أحمد بن محمد» مشترك بين ثقه و غير ثقه است؛ بنابر اين معلوم نيست كه وى كدامين احمد بن محمد است و نتيجه تابع اَخسّ مقدمات است.
از اين رو حديث صحيحه نيست و سخن از كنيه «أبى محمد» نيست تا جستجو كنيم كه آيا أحمد بن محمد كنيهاش «ابى محمد» است يا نه!
گفتنى است كه اين ناچيز به مناسبت برگزارى كنگره محقّق اردبيلى مقالهاى در نقد تصحيح مجمع الفائده با عنوان «نيم نگاهى به مجمع الفائده و تصحيح آن» نوشتم. مقاله مذكور در مجموعه مقالات
(٤) مجمع الفائدة و البرهان، ج٧، ص٢٥٩.
(٥) الكافى، ج٤،ص٥٠٥، ح٣؛ تهذيب الاحكام، ج٥،ص٢٧ و ٢٧٢ ،ح٨٠٩، چاپ غفّارى؛ وسائل الشيعه، ج١٤،ص ٢١٥و ٢٣٨، أبواب الحلق و التقصير، باب٢،ح١ و باب ١٥،ح١.