حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٧٥ - جوامع روایی فریقین و گزاره نقصان عقل زن (گونهها، اسناد و مصادر)

این روایت با وجود شیعی بودن، در دو منبع انساب‌الاشراف (٢٧٩ق) و أخبار‌الطوال (٢٨٢ق) ـ که در شمار مصادر تاریخی اهل‌سنت قرار دارند ـ نیز به دست آمد.

قسمت مورد نظر ما از این خطبه، عبارت: «يَا أَشْبَاهَ الرِّجَالِ وَ لَا رِجَالَ وَ عُقُولُ رَبَّاتِ الْحِجَالِ»؛ ای نامردان به صورت مرد که فکرتان مانند خوابِ کودکان و عقلتان همچون نوعروسان پرده‌نشین است، می‌باشد که در الکافی و معانی‌الأخبار اسناد زیر به ترتیب برای آن آورده شده است:

ـ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ عَبْدِ‌اللَّهِ الْعَلَوِيِّ وَ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْكُوفِيُّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِسْحَاقَ جَمِيعاً عَنْ أَبِي‌رَوْحٍ فَرَجِ بْنِ قُرَّةَ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي‌لَيْلَى عَنْ أَبِي‌عَبْدِ‌الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِّ قَالَ قَالَ أَمِيرُ‌الْمُؤْمِنِينَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ.

این سند به دلیل مجهول بودن «ابی‌روح فرج‌بن‌قره» و«ابی‌عبدالرحمن سلمی» اعتبار ندارد.

ـ حدثنا أبو‌العباس محمد بن إبراهيم بن إسحاق الطالقانی قال حدثنا عبد‌العزيز بن يحيى الجلودی قال حدثنا هشام بن علي و محمد بن زكريا الجوهری قالا حدثنا ابن‌عائشة بإسناد ذكره أن عليا ٧ ... .

در سند مذکور نیز عبارت «بإسناد ذکره» منجر به مرفوع شدن روایت می‌شود. وثاقت ابن‌عایشه (عبیدالله‌بن‌محمدبن‌حفص عیشی) نیز ثابت‌شده نیست.

نتیجه‌گیری

بررسی متون روایی فریقین نشان می‌دهد، روایات موجود در موضوع کاستیِ خِرد زنان را می‌توان در چهار دسته اصلی قرار داد:

١ـ روایاتی که بر نقصان عقل زنان اشاره دارند.

٢ـ روایاتی که نقصان ذاتی عقل زنان را بیان داشته‌اند.

٣ـ روایتی که عقل زنان را منحصر در بُعد زیبایی دانسته است.

٤ـ روایتی که عقل مردان نابِخرد را به نوعروسان تشبیه کرده است.

بررسی مصادر این چهار دسته از روایات نشان داد که دسته اول، سوم و چهارم به دلیل تقدم نقل و ذکر آن در منابع معتبر روایی فریقین، جایگاه خوبی دارد، اما دسته دوم که بر نقصان ذاتی عقل زنان دلالت دارد، در منابع معتبر شیعه و اهل‌سنت ذکر نشده و از