حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٧٢ - جوامع روایی فریقین و گزاره نقصان عقل زن (گونهها، اسناد و مصادر)

میان باید بدان توجه کرد آن است که شکل‌های ترسیم‌شده در این پژوهش، تنها سیر تاریخیِ گزارش روایت را نشان می‌دهند و به معنای نقل منابع از یکدیگر نیستند.

شکل ٢

با توجه به شکل «٢» به دست خواهد آمد که این دسته از روایات به دلیل ذکر در کتاب‌های مورد اعتمادِ اهل‌سنت، به ویژه صحیح بخاری و صحیح مسلم، به لحاظ مصدرشناسی معتبرند.[١٨٥]

در زمینه اسناد آن‌ها نیز باید به این نکته اشاره کرد که طبق ملاک‌های اهل‌سنت این روایت به دلیل ذکر در صحیحین از صحت سندی برخوردار است. در شیعه، به دلیل آن‌که نظیر چنین ملاکی مورد قبول بیشتر عالمان نیست، وضعیت متفاوت خواهد شد، زیرا تمامی روایات این دسته، جز یک مورد که در الکافی گزارش شده، فاقد سندند. روایت گزارش‌شده کلینی(ره) نیز به دلیل وجود عبارت «عمن ذکره»، مرسل است. نهایت آن‌که، دسته مذکور به لحاظ سندی در میان شیعیان، از ارزش چندانی برخوردار نیست.

دسته دوم

دسته دومِ روایات این موضوع، شامل آن دسته از احادیثی می‌گردد که بر خلق زنان به صورت ناقص‌العقل دلالت دارد. در اهل‌سنت یک روایت[١٨٦] و در شیعه چهار روایت در


[١٨٥]. در این‌جا لازم است به نکته‌ای اشاره گردد و آن این‌که در مصدرشناسیِ روایات شیعه، تلاش بر آن است تا سیر تاریخیِ مصادر به دوران معاصر رسانده شود، اما در مصادر رواییِ اهل‌سنت نهایتاً تا قرن هشتم و نهم اشاره می‌گردد، زیرا سایر منابع، تکرار آن چیزی است که در کتاب‌های قرون پیشین وجود دارد.

[١٨٦]. «عن وهب بن منبه قال: عاقب الله المرأة بعشر خصال، شدة النفاس و بالحیض و بالنجاسة فی بطنها و فرجها و جعل میراث امرأتین میراث رجل واحد و شهادة امرأتین کشهادة رجل و جعلها ناقصة العقل و الدین لا تصلی ایام حیضها و لا یسلم علی النساء و لیس علیهن جمعة و لا جماعة و لا یکون منهن نبی و لا تسافر إلا بولی»؛ عیون‌الأخبار، ص١١٠.