زندگی انسان دارای دو جنبه «مادی» و «معنوی» است. در زندگی معنوی، ارتباط با خالق هستی، عبودیت و پرستش خدای یگانه جایگاه ویژه‌ای دارد، زیرا عبادت، نردبان ترقی معنوی و سکوی پرواز به عالم ملکوت است؛ تا جایی که هدف آفرینش شمرده شده[٤٦] و معراج پیامبر اعظم(ص) در سایه همین عبودیت میسر شده است.[٤٧]

امامان معصوم(ع) که در زمره بهترین و عارف‌ترین بندگان به خداوند قرار دارند، بیشترین و شایسته‌ترین عبادت‌ها را انجام داده و زیباترین صحنه‌های عشق و دلدادگی را به نمایش گذاشته‌اند؛ به‌خصوص در تهجد و شب‌زنده‌داری که خداوند متعال دستور انجام آن را به پیامبر اعظم(ص) داده است و موجب دست‌یابی به «مقام محمود» می‌شود.[٤٨]

از جلوه‌های سبک زندگیِ معنوی در سیره امام رضا(ع)، ارتباط معنویِ با خالق هستی است که نمونه‌های آن را در: نماز، تهجد، شب‌زنده‌داری، دعا و نیایش، روزه‌داری، انس با قرآن، انفاق پنهانی و شبانه و... می‌توان مشاهده کرد، که در ادامه به برخی از آن‌ها اشاره می‌شود.

یاد همیشگیِ خدا

حقیقتِ یاد خدا ـ که از آن تعبیر به «ذکرالله» می‌شودـ این است که انسان با تمام وجود متوجه خالق هستی، و عظمت، علم و آگاهی‌ و حاضر و ناظر بودنِ او بر همه موجودات گردد. رسیدن به چنین باور و اعتقادی که آثار فراوانی مانند: آرامش دل، پیدایش تقوا و خوف از خدا دارد، کار سخت و دشواری است که در توان هر کسی نیست.

از ویژگی‌های زندگی معنوی در سیره رضوی، یاد خدا در همه حالات و شرایط است. شیخ صدوق در عیون‌اخبار‌الرضا (ع) با اسناد خود از احمدبن‌علی انصاری نقل کرده است که از رجاء‌بن‌ابی‌ضحاک شنیدم که می‌گفت:

[٤٦] . {وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ}؛ و جنّ و انس را نيافريدم، مگر براى آن‌كه مرا پرستش كنند؛ ذاریات، آیه ٥.

[٤٧] . {سُبْحانَ الَّذِي أَسْرى‌ بِعَبْدِهِ لَيْلًا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَى}؛ منزه و پاك است (از هر نقص و عيبى) آن خدايى كه بنده خود (محمد(ص)) را در شبى از مسجدالحرام به سوى مسجد‌الاقصى سير داد؛ اسراء، آیه ١. ‌

[٤٨] . {وَ مِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نافِلَةً لَكَ عَسى‌ أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقاماً مَحْمُوداً}؛ و پاسى از شب را (از خواب برخيز و) قرآن (و نماز) بخوان! اين، وظيفه اضافى براى توست. اميد است پروردگارت تو را به مقامى درخورِ ستايش برانگيزد؛ اسراء، آیه ٧٩.