حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٠٠ - بازشناسی شخصیت اسماعیل بن ابی زیاد سکونی

العدة و روایت امام صادق ـ که شیخ نقل می‌کند ـ، درباره حکمی است که نه تنها روایتی در مورد آن وجود ندارد، بلکه فتوایی از شیعه نیز در مخالفت با آن نیست؛ چنانچه به نقل شیخ طوسی، امام صادق می‌فرمایند: «إذا نزلت بكم حادثة لا تجدون حكمها فيما رووا عنا فانظروا إلى ما رووا عن علي فاعملوا به.»[٢٧٢]

حتی در موارد اختلافی، منفردات اصحاب اجماع و روایان ثقه نیز مورد پذیرش نبوده است. شیخ در ذیل روایتی از ابن‌ابی‌عمیر از جمیل‌بن‌دراج می‌نویسد: «یجِبُ الْحُكْمُ عَلَى فَسَادِ هَذِهِ الرِّوَايَةِ الَّتِي انْفَرَدَ بِهَا دُونَ مَا شَارَكَهُ فِيهَا غَيْرُهُ.»[٢٧٣]

با توجه به این نکته می‌توان نتیجه گرفت که مراد شیخ طوسی و شیخ صدوق از عبارت «ینفرد به» یا «انفرد بها»، شاذ در مقابل «مشهور» است، نه منفرد اصطلاحی در جایی که روایتی در مقابل وجود ندارد و شاذ از هر راوی که باشد، مورد فتوا و قبول نیست، برخلاف منفرد؛ چنانچه امام صادق در مقبوله عمر‌بن‌حنظله می‌فرمایند: «يُتْرَكُ الشَّاذُّ الَّذِي لَيْسَ بِمَشْهُورٍ عِنْدَ أَصْحَابِك‌.»[٢٧٤]

نتیجه این‌که، بر فرض استفاده تضعیف صدوق از این گزارش باید گفت: اولاً، خود صدوق به منفردات سکونی فتوا داده است؛ ثانیاً قول صدوق با قول دیگر علما و محدثان، به‌خصوص قول شیخ طوسی که صریح در وثاقت سکونی است، تعارض دارد.

٥.  تضعیف ابن‌غضائری

علامه حلی نقل می‌کند:

ابن‌غضائری می‌گوید: جابر‌بن‌یزید جعفی ثقه است، ولی همه کسانی که از او روایت نقل می‌کنند، ضعیفند؛ کسانی مانند: عمرو‌بن‌شمر، مفضل‌بن‌عمر، سکونی و... . [٢٧٥]

صاحب معجم‌رجال‌الحدیث بیان می‌کند:

الف) نقل علامه در چاپ نسخه قهپانی ـ که امروزه موجود است ـ نیست. و ممکن است علامه از غیر این کتاب نقل کرده باشد؛ لذا این نقل مرسل است.


[٢٧٢]. العدة، ج١، ص١٤٩.

[٢٧٣]. تهذیب‌الاحکام، ج٢، ص٧٥، ذیل ح٤٥.

[٢٧٤]. کافی، ج١، ص٦٨، ح١٠.

[٢٧٥]. خلاصة‌الاقوال، ص٩٤، ذیل ترجمه «جابربن‌یزید جعفی».