منظور شده بود. مانور نیروها در طرح مزبور، یک مانور رخنه ای بود.[١] به این ترتیب که یگان ها با تک به مواضع مستحکم پدافندی دشمن و شکافتن آنها، به سوی هدف های تعیین شدة نهایی پیشروی می کردند. باتوجه به تجربیات به دست آمده از نبردهای گذشته و وضعیت استحکامات دشمن، اجرای این مانور همواره با مشکلات و دشواری های فراوان همراه با تلفات سنگین بود ... با درنظرگرفتن این تجارب و آزموده ها، مانور طرح ریزی شده برای عملیاتی که قرار بود در شمال و جنوب کرخه به مرحلة اجرا درآید، مورد تردید قرار گرفت، به خصوص که شناسایی های به عمل آمده از مواضع پدافندی عراقی ها در این منطقه به خصوص در شمال کرخه، مؤید این بود که مواضع یادشده بسیار مستحکم می باشند و احتمال موفقیت در رخنه به آنها بسیار ضعیف است؛ لذا در جلسات متشکله این مسئله مورد مطالعه قرار گرفت که آیا امکان احاطه و تهدید جناح و عقبه دشمن وجود دارد یا نه و اگر وجود دارد، کجا و به چه روشی مناسب تر است؟

نتیجه بررسی ها نشان داد که اجرای مانور احاطه [ای] در جنوب کرخه امکان پذیر نمی باشد، زیرا پهلو های شمالی و جنوبی دشمن در این منطقه به رودخانه های کرخه و نیسان متکی بود و یگان های متجاوز به نحوی گسترش یافته بودند که هیچ جناح باز یا ضعیفی که امکان اجرای مانور احاطه ای را برای نیروهای ایرانی فراهم آورد، وجود نداشت. لذا در منطقه جنوب کرخه می بایستی مانور رخنه ای انتخاب شود. در منطقه شمال کرخه نیز پهلوی جنوبی دشمن به رودخانه کرخه و پهلوی شمالی اش به منطقة تپه ماهورهای رملی دامنه کوه میشداغ متکی بود، لذا تهدید جناح جنوبی و عقبه دشمن به دلیل وجود رودخانه کرخه ممکن نبود. زمین های رملی شمال نیز غیرقابل عبور بود و حرکت ادوات زرهی و چرخ دار در آن غیرممکن بود. به همین علت، نیروهای دشمن در شمال کرخه، پهلوی راست خود را به منظور تأمین و جلوگیری از آسیب پذیری به این منطقة رملی متکی کرده بودند.»[٢]

ضمیمه دوم گزارش٢٣٦: مباحث اصلی و طراحی عملیات طریق القدس

سیر طراحی مانور عملیات به نقل از کتاب نبرد طریق القدس بدین شرح است:

«در طراحی نظامی، برای اجرای عملیات معمولاً به عوامل تعیین کننده توجه می شود. مهم ترین عوامل مؤثر در طرح ریزی موفق عبارت اند از: وضعیت زمین منطقه موردنظر؛ موانع؛ امکانات و تجهیزات؛ نیروهای موجود؛ راه های دسترسی به منطقه عملیاتی؛ میزان شناخت از زمین و نیروهای دشمن و بهره گیری از تجربه های نبردهای گذشته.

نیروهای کارآمد و زبده سپاه، در طرح ریزی عملیات طریق القدس ضمن درنظرگرفتن این اصول به نوآوری و خلاقیت نیز توجه کردند. مسیر و شیوه ای را که نیروهای سپاه در جنگ از مدت ها قبل در پیش گرفته بودند، با پذیرش رسمی ارتش به ویژه در سطح فرماندهی نیروی زمینی، نوید ورود به عرصة جدیدی را در جنگ می داد.

ایده های جسورانه فرماندهان جوان انقلابی مبتنی بر عقلانیت و استدلال و تفکر هوشمندانه توأم با شجاعت و خطرپذیری، تصورات برخی از فرماندهان ارتشی را درباره وجود طرح های هیجانی و احساسی در سپاه، درهم ریخت و اثبات کرد کسانی که در دوره حاکمیت بنی صدر تحت تأثیر تبلیغات دشمنان بودند، باید دیدگاهشان را تغییر دهند. تغییر دیدگاه ها، جنگ را وارد مرحله جدیدی کرد و براساس آن، پیاده سازی دکترین و راهبرد نوین با بهره گیری از توان و ظرفیت های سازمانی به نام سپاه در کنار دانش کلاسیک و امکانات ارتش قرار گرفت.

جوانان با انگیزه و فعال سپاه با تجربه هایی که از نبردهای پیشین کسب کرده بودند، در طرح ریزی عملیات طریق القدس دست به نوآوری هایی زدند و ایده های عملیاتی جدیدی را مطرح کردند. تلاش ارزنده این نیروها در عملیات های شناسایی عمق دار با هدف دورزدن موانع دشمن و دستیابی به عقبه و خطوط سه گانه ارتش عراق و اتخاذ پدافند مناسب پس از اجرای تک در مقابل نیروهای احتیاط دشمن، عملاً اندیشه ها و طرح های

[١] البته در مانور نهایی، جابه جایی هایی در یگان های عملیاتی انجام شد، اما کلیات طرح مانور بجز مانور احاطه ای از مناطق رملی تغییر نکرد.

[٢] سیدیعقوب حسینی، مسعود بختیاری و محمدحسن لطفی، پیشین، صص ١٩٢ - ١٩١.