روزشمار جنگ ایران و عراق - مرکز اسناد و تحقیقات سپاه - الصفحة ٨٠٣ - روزشمار جنگ دوشنبه ٩ آذر ١٣٦٠ ٣ صفر ١٤٠٢ ٣٠ نوامبر ١٩٨١
با ورود نیروهای خودی به شهر بستان و پاک سازی شهر، تعدادی از نیروهای عراقی که موفق به فرار از شهر نشده و در درون سنگرهای شهر مخفی شده بودند، به اسارت درآمدند و بدین ترتیب شهر بستان پس از ٤١٢ روز اشغال، آزاد شد.[١]
با موفقیت در این عملیات نیروهای خودی با استقرار در تنگة چزابه و شرق هورالعظیم برای اولین بار پس از آغاز حمله عراق، بر ٢٠ کیلومتر از خط مرزی ایران و عراق که ١٥ ماه در اشغال دشمن بود، تسلط یافته، ارتباط نیروهای ارتش عراق را در شمال و جنوب خوزستان قطع کردند و بدین ترتیب حدود ٢٥٠ کیلومتر مربع از اراضی اشغال شدة ایران ازجمله ٧٠ روستا نیز آزاد شد.[٢]
ارتش عراق که به دلیل بارانی بودن هوا تا این زمان از حمله هوایی و بمباران مواضع ایرانی بازمانده بود، از بعدازظهر روز دوم به مرور حملات هوایی خود را در سطح وسیعی آغاز کرد[٣]و در آخرین ساعات روز با تجمع نیروهایش پس از اجرای پرحجم آتش، پاتک سنگینی را در محور سویدانی - دغاغله انجام داد. در این پاتک ٣ گردان از تیپ١٦ و یک گردان از تیپ٣٠ لشکر٦ عراق شرکت داشتند. این پاتک نیروهای عراقی با مقاومت و مقابلة نیروهای خودی روبه رو شد و ضربه سختی به نیروهای دشمن وارد آمد و آنها با دادن تلفات زیاد مجبور به عقب نشینی شدند.[٤]
ارتش عراق ازطریق مرز سوبله نیز به چزابه پاتک کرد که با مقاومت نیروهای خودی و اجرای آتش توپخانه، عملیات آنان دفع شد. عراق در این اقدام حداقل ٢٠ تانک خود را از دست داد.[٥]همچنین بنا بر اطلاعیه ستاد مشترک ارتش، یک فروند هواپیما و ٢ فروند بالگرد دشمن در منطقه عملیاتی سرنگون شد.[٦]براساس آمارهای به دست آمده، تا این زمان ٣٥٠٠ نفر از نیروهای دشمن کشته یا زخمی و ٥٤٦ نفر نیز اسیر شده اند.[٧]
آقای هاشمی رفسنجانی، نمایندة امام در شورای عالی دفاع و سخنگوی این شورا، درباره نتایج عملیات در این روز نوشته است: «بخشی از اهداف تأمین شده، در بخش دیگر دشمن مقاومت می کند و نیروی تازه نفس وارد جنگ کرده. ما هم نیروی جدید برده ایم. شمال جبهه که بستان است، خیلی خوب است. شهر بستان تصرف شده و تنگة چزابه که تنها راه دشمن از شمال [است]، فتح شده. پل سابله و الوان در جنوب و مرکز جبهه تصرف شده و دشمن با پل شیخ خزعل با جنوب مربوط است.»[٨]
١
پس از گذشت دو روز از عمیات طریق القدس، فرماندهی کل نیروهای مسلح عراق در بیانیه٥٣٨ که بخشی از آن مربوط به عملیات طریق القدس و بخش های دیگر آن مربوط به دیگر مناطق عملیاتی بود، در جملاتی که آشکارا و به شدت جنبه تبلیغاتی داشت، از روحیه عالی نیروهای
[١] ابوالقاسم حبیبی، دشت آزادگان در جنگ (اطلس راهنما - ٤)، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، ١٣٨١، ص١٠٢؛ و- سند شماره ٠٥١٧٦٣ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه ای ٢٤ ساعته واحد اطلاعات عملیات ستاد عملیات سپاه خوزستان به طرح و برنامه عملیات مرکز، ١٠/٩/١٣٦٠، ص١؛ و- خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره ٢٥٤، ٩/٩/١٣٦٠، ص٢٠؛ و- همان، ص٢٢، اهواز.
[٢] خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره ٢٥٥، ١٠/٩/١٣٦٠، ص١٥؛ و- سند شماره ٢٨٠٨٥٤ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: شرح عملیات طریق القدس، ١٣/٩/١٣٦٠، صص ٢ - ١.
[٣] سند شماره ٩١٤٧٢ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش درمورد شرح و طرح عملیات طریق القدس، ٦/١٠/١٣٦٠، صص ٦ - ١.
[٤] اسناد تکمیلی عملیات طریق القدس، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس: سال١٣٦٠، ص٣٦٦، پاییز ١٣٨٣؛ و- سند شماره ٤٨٣١ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، ص٧.
[٥] سند شماره ٠٥١٧٦٣ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین؛ و- سند شماره ١٩٧٨١٧ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ١٣/٩/١٣٦٠، صص ٢ - ١؛ و- ابوالقاسم حبیبی، پیشین، ص١٠٣؛ و- سند شماره ٤٨٣١ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص ١١ - ١٠.
[٦] خبرگزاری پارس، نشریه گزارش های ویژه، شماره ٢٥٦، ١١/٩/١٣٦٠، ص٢١، تهران - خبرگزاری پارس، اطلاعیه شماره ٧١٥ ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی.
[٧] سند شماره ٥٦٩٠ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از عملیات ستاد منطقه٨ (اطلاعات عملیات) به عملیات ستاد منطقه٧ (اطلاعات عملیات)، ١٥/٩/١٣٦٠، صص ٦ -١.
[٨] اکبر هاشمی رفسنجانی، عبور از بحران (کارنامه و خاطرات هاشمی رفسنجانی در سال ١٣٦٠)، به اهتمام یاسر هاشمی، تهران: نشر معارف انقلاب، چاپ هشتم، ١٣٧٨، ص٣٩٠.