مساله شناخت - مطهری، مرتضی - الصفحة ٨٩
سوم " انابه " است ، منزل چهارم " تفکر " و منزل پنجم " محاسبه "
است . همینطور منزل به منزل بیان میکنند و انسان را تا آنجایی که خودشان
معتقدند میبرند [١] . بنابراین در پاسخ به این سؤال که آیا [ شناخت
عرفانی ] مکانیزمی دارد یا نه ، باید گفت : مکانیزم بسیار عالی دارد .
اینها جزء نفائس و ذخائر معارف دنیای اسلام است ، گو اینکه امروز یک
اخ اخ کردن و یک تف تف کردن در بین خود ما پیدا شده است ، ولی
فرنگیها اکنون قدر اینها را بهتر از ما میدانند .
اگر منازل عرفان را در نظر بگیریم ، شناخت چند مرحلهای است : ده
مرحلهای است و به یک حساب صد مرحلهای و به حساب دیگر هزار مرحلهای ،
ولی به یک حساب دیگر ، تک مرحلهای است ، چون همه از یک منبع یعنی "
دل " بر میخیزد و منابع متعدد ندارد . اینها مکتبهای تک مرحلهای بود .
مکتبهای دیگری وجود دارند که چند مرحلهای هستند ، از جمله مکتب فیلسوفان
خود ما که سه مرحلهای است . آنها برای شناخت سه مرحله قائل هستند :
مرحله احساس ، مرحله تخیل - نه به آن معنای عرفی عوامانه بلکه به معنای
به حافظه سپردن و در حافظه قرار گرفتن - و مرحله تعقل .
نظریات کانت و هگل
از اکابر و بزرگان فیلسوفان اروپا کسانی هستند که شناخت را چند مرحلهای میدانند . آقایانی که به فلسفه کانت [٢] آشنا باشند .[١] من به اساس این مطلب کاری ندارم . البته من خودم جدا این مطالب را قبول دارم ولی اینجا نمیخواهم این مسأله را طرح کنم . ٢ . Kant