مساله شناخت - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٨٥

که یکدیگر را جذب می‌کنند و مقدار این جذب به جرم و فاصله آنها بستگی‌ دارد . تجاربی که بسیاری به مدت صد سال ، دویست سال می‌کردند با اساس‌ قانون جاذبه‌ای که نیوتون ابراز داشته بود تطبیق می‌کرد ، یعنی این قانون‌ راهنما بود و تمام تجارب ، آن را تأیید می‌کرد ، پس حقیقت آن بود . بعد دانشمندان دیگری پیدا شدند و نظریات جامعتری پیدا کردند . نظریه نسبیت‌ عامه پیدا شد . این قانون در تجربیات وسیعتری قابل انطباق بود و قانون‌ نیوتون را [ از عمومیتش ] نقض کرد و به جای آن نشست . آن حقیقت بود ، این هم حقیقت است ، چون آن را تجربه‌های زمان خودش تأیید می‌کرد و این‌ را تجربه‌های زمان خودش بیشتر تأیید می‌کند ، حقیقت هم جز این نیست که‌ تجربه تأیید کند . اگر فردا نظر دیگری پیدا شود که باز تجربه‌های وسیعتری‌ آن را تأیید کند و آن تجربه‌های وسیعتر نتواند نسبیت عامه را تأیید کند ، آن هم حقیقت است و از این ، حقیقت‌تر است .
اینها یک سلسله تعریفها در زمینه شناخت راستین است . چهار تعریف‌ اساسی در اینجا عرض کردیم که با تعریفی که علمای قدیم می‌کردند - که‌ حقیقت یعنی اندیشه مطابق با واقع و نفس الامر - در مجموع پنج تعریف‌ عجالتا برای حقیقت به دست آوردیم . حال کدامیک از این تعریفها درست‌ است و کدامیک غلط ؟ اجازه بدهید که ما بحث دوم خودمان را هم مطرح کنیم‌ ، بعد اگر فرصتی بود آن را هم برایتان طرح می‌کنیم [١] .