« بینکم موده ورحمه »[١] قرآن تمام عالم طبیعت را یکسره آیه و نشانه‌ برای شناخت ماوراء طبیعت می‌خواند . این تعبیر قرآن است . ما باید ببینیم آیا این آیه بودن منحصر به شناخت ماوراء الطبیعه است ؟ منحصر به‌ شناخت خداست ؟ یا نه ، در خود طبیعت هم این شناخت آیه‌ای ( شناخت بعد پنجمی ذهن ) نمونه دارد . اگر در خود طبیعت نمونه نداشته باشد ممکن است‌ قبولش برای ذهن انسان کمی مشکل باشد ، ولی وقتی می‌بینیم در خود طبیعت‌ نمونه دارد - یعنی بسیاری از شناختهای ما از خود طبیعت ، شناخت آیه‌ای‌ است ، شناختی است که به بعد پنجم ذهن مربوط می‌شود ، شناختی است که به‌ بعدی مربوط می‌شود که با آن بعد شناختی ذهن است که ما خدا را می‌شناسیم ، با آن بعد شناختی ذهن است که ما به وجود روح اعتقاد و ایمان کامل پیدا می‌کنیم ، به عالم ماوراء الطبیعه اعتقاد پیدا می‌کنیم ، به غیب اعتقاد پیدا می‌کنیم ، و به معنا و معنویت اعتقاد پیدا می‌کنیم - دیگر مسأله‌ اینکه طبیعت ، آیه و نشانه ماوراء الطبیعه است ، برای ما بسیار آسان‌ خواهد شد .
مطلبی که جلسه اول عرض کردم که ایدئولوژیها بر اساس جهان بینی‌ها ، و جهان بینی‌ها بر اساس جهان شناسی‌ها است ، و جهان شناسی‌ها بر اساس‌ شناخت شناسی‌ها است ، اینجا نتیجه می‌دهد . ما تا شناخت شناس نباشیم‌ نمی‌توانیم جهان شناس باشیم و نمی توانیم جهان‌بینی داشته باشیم ، و هر ایدئولوژی که داشته باشیم باید بر اساس جهان‌بینی ما باشد .

[١] سوره روم ، آیه . ٢١