عمده این مسئله است که آیا عمل معیار اندیشه است ؟ اینجا بعضی مغلطه‌ کرده و گفته‌اند : کسانی که علم را معیار علم می‌دانند حتی به اینکه عمل ، کلید اندیشه است - یعنی از راه عمل ، اندیشه را می‌توان به دست آورد - اعتقاد ندارند . ( چون دو مسئله است : یکی اینکه با عمل می‌شود اندیشه را کسب کرد و دیگر آنکه عمل معیار صحت اندیشه است ) . علمای قدیم را متهم‌ کردند که حتی این را هم قبول نداشته‌اند که اندیشه را با عمل می‌توان به‌ دست آورد . البته من قبول دارم که فلسفه یونان ، چنین نقص بزرگی دارد ، [ ولی ] امروز خود فرنگیها هم قبول دارند که در تمدن اسلامی و جهان اسلام‌ که ریشه [ این تحول ] خود قرآن است - علوم از آن جنبه علمی محض خارج شد و جنبه عملی به خود گرفت و در علوم تجربی ، جهان اسلام نسبت به تمدن‌ یونان بسی تقدم و پیشروی دارد . اقبال لاهوری یکی از کسانی است که این‌ مسئله را به خوبی توضیح داده است [١] . حتی برتراند راسل در کتاب " جهان بینی علمی " اقرار می‌کند که " تمدن و فرهنگ اسلامی بیشتر از تمدن‌ و فرهنگ یونانی به علم ، جنبه عملی داد و باب علوم تجربی را باز کرد " که این خودش داستانی دارد .

[١] چون کتابش در دسترس است اسم او را می‌برم . در کتاب " احیای‌ فکر دینی در اسلام " این موضوع را ذکر می‌کند و تأیید علمائی را که این‌ مطلب را تصدیق کرده‌اند می‌آورد .