کمتر می‌ایستد . قرنها غرق در موجهای درون گرایی بودیم و اعراض از بیرون‌ گرایی می‌کردیم ، و من حس می‌کنم که باز کم کم متوجه بیرون گرایی می‌شویم و در حال اعراض از درون هستیم ، آن هم به عنوان اینکه در اسلام چنین مسائلی‌ مطرح نیست .

توصیف علی ( ع ) از عارف

جوانان ما به حق و به طور شایسته به نهج‌البلاغه احترام می‌گذارند .
نهج‌البلاغه چگونه کتابی است ؟ از نظر شما کتابی درون گراست یا بیرون گرا ؟ خودتان می‌دانید که نهج‌البلاغه تا چه حد بیرون گراست ، اما جنبه‌های‌ درونگرایی نهج‌البلاغه ر ا می‌دانید یا نه ؟ عالیترین و دقیق‌ترین و ظریفترین‌ درون گرایی‌ها در همین نهج‌البلاغه است : « قد احیا عقله و امات نفسه حتی‌ دق جلیله و لطف غلیظه و برق له لامع کثیر البرق فابان له الطریق و سلک‌ به السبیل و تدافعته الابواب الی باب السلامه و دار الاقامه » [١] . یک‌ مرد عارف و تزکیه شده را توصیف می‌کند : عقل خودش را زنده کرد ، نفس‌ اماره‌اش را میراند ، غلظتهای وجودش را رقیق کرد ، چه غلظتهای جسمانی و چه غلظتهای روحانی ( آدمی که یک عمر خورده و خوابیده و چربی در بدنش‌ جمع شده هیچوقت آدم نمی‌شود ) این غلظتها را از بین برد ، با یک ریاضت‌ معنوی خودش را پاک کرد ، آلودگیها را که در اثر ترفها و تنعمها در وجودش پیدا شده بود زدود ، همه غلظتهایی را که در روحش بود از

[١] نهج‌البلاغه عبده ، خطبه . ٢١٨