کند اما لااقل این مقدار نبوغ داشته است که بفهمد چنین اشکال بزرگی وجود دارد . او تحت عنوان " مشکلات روشهای علمی جدید ( ١ " اولا میان‌ استقراء و تجربه اشتباه می‌کند ، بعد می‌گوید این مشکل را چگونه می‌توانیم‌ حل کنیم که استقراء به یک سلسله موارد جزئی تعلق می‌گیرد ، ده مورد ، بیست مورد ، هزار مورد ده هزار مورد را استقراء می‌کنیم ، ولی بعد آن‌ حکمی را که استقراء کرده‌ایم به مواردی که استقراء نکرده‌ایم تعمیم می‌دهیم‌ . این تعمیم با چه ملاکی است ؟ مثلی را که عرض کردم او نیاورده است ولی‌ مثل بسیار خوبی برای توضیح مطلب است . با این دستگاه فیلمبرداری - یعنی‌ دستگاه مشاهده و احساس - موارد مختلف را فیلمبرداری می‌کنیم ، مثلا هزار مورد را عکسبرداری می‌کنیم و کنار هم می‌چینیم ولی علم با هزار مورد یا دو هزار مورد درست نمی‌شود ، علم [ برای موارد ] نامتناهی است . اگر علم‌ می‌گوید آهن در حرارت انبساط پیدا می‌کند ابتدا یک مورد را استقراء کرده‌ است [٢] ، پس از آن دو مورد ، ده مورد ، هزار مورد را تجربه کرده‌ است ، ولی بعد یکمرتبه قانون عام می‌سازد ، یعنی مواردی را که مشاهده‌ کرده تعمیم می‌دهد ، می‌گوید : هر چه در دنیا از جنس آهن است - و هر چه‌ از جنس آهن در گذشته وجود داشته است و هر چه آهن در آینده وجود داشته‌ باشد ، مادام که فرمول آهن همین فرمول باشد و حرارتی که می‌گوئیم همین‌ حرارت باشد - در حرارت انبساط پیدا می‌کند .

[١] عنوانش دقیقا یادم نیست . [٢] البته به قول او استقراء است و الا اینها تجربه است .