اما آیا عمل ، تنها کلید شناخت است ؟ نه ، عمل کلید اول شناخت است‌ ، با عمل ، ما یک در از درهای شناخت را به روی خودمان باز می‌کنیم و به‌ یک سلسله مسائل دست می‌یابیم . بعد نوبت در دوم می‌رسد ، در دوم را باید با کلید دیگری باز کنیم . با کلید دوم شناخت ، به شناخت بالاتر می‌رسیم .
آنچه در جلسات پیش عرض کردم که شناخت سطحی و شناخت منطقی دو مرحله‌ اساسی از شناخت هستند بلکه ما شناخت منطقی را نیز دو مرحله کردیم - همین است ، عمل ( حواس ) کلید شناخت سطحی ابتدایی است ، یعنی کلید جمع آوری مواد اولی شناخت در ذهن است . اگر نخواهیم با این کلید کار کنیم ، اصلا نوبت به کلید دوم نمی‌رسد ، مثل این است که می‌خواهیم وارد اتاقی شویم که در پشت اتاق دیگری است . تا وقتی که در اول را باز نکنیم‌ به آن اتاق دوم نمی‌رسیم . آیا وقتی در اول را باز کردیم ، جهان را مطالعه‌ کردیم ، آنچه را که از طریق حواس و استقراء برای ما به دست آمدنی است‌ به دست آوردیم ، به همه شناختها دست یافته‌ایم ؟ نه ، کلید دوم ، آن‌ است که قرآن از آن به " فؤاد " ، و فیلسوفان از آن به " عقل " تعبیر می‌کنند . آن هم " « لعلکم تشکرون » " دارد یعنی آن هم باید عمل کند ، باید به کار بیفتد . پس اگر عمل را شامل تفکر و تعقل هم بدانیم ، عمل ، همیشه کلید شناخت است . ولی اشتباه این است که وقتی می‌گویند " عمل‌ کلید شناخت است " عمل را منحصر به " عمل عینی " می‌کنند که همان‌ مشاهده و بررسی باشد . نه ، عمل عینی ( مشاهده و بررسی )

&gt حواس استفاده کرد ، باید رفت ، گردش کرد ، نگاه کرد ، دید ، شنید ، بویید ، لمس کرد ، این خودش عمل است .