مساله شناخت - مطهری، مرتضی - الصفحة ٩١

مکان است که به اشیاء صورت و شکل می‌دهد . ماده شناخت را از بیرون‌ می‌گیریم ( مثل خورشید ) ولی ذهن ما صورت آن را که زمان و مکان باشد به‌ آن می‌بخشد . این یک مرحله است . از این مرحله که بالاتر برویم ، تازه به‌ مرحله علمی و به مرحله فلسفی می‌رسیم . اشیاء را در زمان و مکان دیدن ، هنوز در مرحله جزئی است . اینجاست که کانت آن مقولات معروف دوازده‌ گانه خودش را بیان می‌کند که هر سه چهار مقوله را در یک باب می‌آورد که‌ این از مباحث بسیار طولانی فلسفه است .
پس آقای کانت شناخت را دو مرحله‌ای می‌داند ولی به این ترتیب که‌ مرحله اول - که تقریبا مانند مرحله تخیلی است که ما می‌گوییم - مرحله‌ای‌ است که محسوسات وارد صورت زمان و مکان می‌شوند ، و مرحله دوم مرحله‌ مقولات دوازده‌گانه است .
هگل [١] فیلسوف بسیار بزرگ آلمانی ، مانند کانت [٢] برای شناخت‌ مراحلی قائل است : مرحله علمی و مرحله فلسفی ، که آن هم باز داستانی‌ دارد ، ولی چون امروز نه فلسفه کانت و نه فلسفه هگل - به آن صورتهایی که‌ این دو برای شناخت مراحل قائلند - پیرو دارند [٣] ، و نه ما قبول‌ داریم و نه دیگران ، وقت شما را راجع به نظریات آنها که هر کدام شاید چند جلسه وقت ما را بگیرد نمی‌گیریم .