یک منبع دیگر که مخصوصا امروز به آن اهمیت می‌دهند و قرآن نیز به آن‌ اهمیت زیادی داده است تاریخ است ، یعنی از نظر قرآن غیر از طبیعت و عقل و دل ، یک منبع دیگر هم برای شناخت وجود دارد که آن عبارت از تاریخ است [١] .
قرآن تاریخ را به عنوان یک منبع شناخت عرضه می‌دارد . ممکن است شما بگویید که طبیعت را که گفتید ، تاریخ هم در آن هست . درست است که‌ تاریخ به یک اعتبا ر جزء طبیعت است ولی تاریخ یعنی جامعه انسانی در حال حرکت و جریان . طبیعت را دو نوع می‌شود مطالعه کرد ، جامعه را هم به‌ دو شکل می‌توان مطالعه کرد . زمانی ما جامعه را در حال ثبات مطالعه‌ می‌کنیم . مثلا کسی که می‌خواهد اطلاعات جامعه شناسی درباره جامعه ما داشته‌ باشد جامعه امروز ایران را از جنبه‌های مختلف مطالعه می‌کند و اطلاعاتی در اختیار افراد می‌گذارد . این یک مطالعه جامعه شناسی است . ولی یکوقت‌ جامعه امروز را در ارتباط با گذشته ، و گذشته را با گذشته خودش - یعنی‌ حاضر را با گذشته و آینده - مجموعا یک واحد در حال جریان در نظر می‌گیریم‌ ، بعد می‌خواهیم بدانیم قانون جریان [ تاریخ ] چه قانونی است . فرق فلسفه‌ تاریخ با جامعه شناسی این

١ - باید از اقبال لاهوری تقدیر کرد که در کتاب " احیای فکر دینی " بیش از هر کس دیگر متوجه این مسأله شده است . البته اصل مسأله را دیگران هم گفته‌اند ولی من مسئله " تاریخ به عنوان یکی از منابع شناخت‌ " را اول بار در کتاب اقبال دیده‌ام .