مساله شناخت - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢١٣

قبول نباشد ، دیگر منطقی برای انسان باقی نمی‌ماند .
این دلایل چیست ؟ می‌گویند تو می‌گوئی تنها عمل است که محک و معیار شناخت است ، من یک شناخت را با عمل می‌سنجم ، اگر آن شناخت ، حقیقی‌ باشد ، در عمل ، نتیجه مثبت می‌دهد و اگر حقیقی نباشد در عمل نتیجه مثبت‌ نمی‌دهد ، پس چون در عمل نتیجه مثبت داد حقیقی است . می‌گویند تو فکر نکردی که خود اینکه " عمل معیار اندیشه است " یک اندیشه است . یعنی‌ خودش یک شناخت است . تو خودت داری ارسطوئی فکر می‌کنی و نمی‌دانی [١] . همین که می‌گوئی " عمل معیار اندیشه است " معنایش این است که " اگر این فرضیه درست باشد در عمل نتیجه می‌دهد ، در عمل نتیجه داد پس‌ درست است ، در عمل نتیجه نداد پس درست نیست " . خود این یک قیاس‌ ارسطوئی است ، یک شناخت است . تو این را معیار قرار داده‌ای . باز هم‌ در اینجا شناخت وابسته به عمل است که معیار قرار گرفته است .
ممکن است کسی بگوید : همین فکر که تو می‌گوئی " اگر این فرضیه درست‌ باشد در عمل نتیجه می‌دهد و چون در عمل نتیجه می‌دهد پس درست است " از کجا معلوم که درست باشد و غلط نباشد ؟ خود این ، یک شناخت است و معیار می‌خواهد . تو می‌گوئی همیشه یک رابطه میان اندیشه حقیقی و نتیجه‌ عملی دادن ، وجود دارد . همین که " همیشه یک رابطه میان شناخت و عمل‌ وجود دارد " یک شناخت از جهان است . خود این شناخت از کجا درست شد ؟