درست است یا نادرست ( چون قابل آزمایش نیست ) پس در اینجا می‌گوئیم‌ : " نمی‌دانیم " . این بود که این فکر در اروپا پیدا شد که علم بشر در مسائل معنوی و مذهبی پاسخی ندارد ، می‌گوید : " نمی‌دانم " : علم امروز می‌گوید معیار شناخت حقیقی و شناخت غلط ، هر دو ، عمل است ، یعنی اگر در عمل ، مطابق درآمد درست است و اگر مخالف درآمد غلط است ، پس در مورد آن نوع فرضیه‌ای که در عمل نمی‌شود آن را پیاده کرد و نمی‌توان فهمید که اینطور هست یا نیست یعنی عمل نمی‌تواند معیار آن باشد - می‌گوئیم : " نمی‌دانم " . عده‌ای دیگر پا را از این هم فراتر گذاشتند ، گفتند : هر چه که در عمل‌ بتوان آن را محک زد ، با محک عمل بتوان آن را تعیین کرد ، حقیقی است و هر چه که با محک عمل تعیین نشود ولو عمل آن را نفی هم نکند - دروغ است‌ . مادیین حرفشان این است که همینقدر که عمل [ اندیشه‌ای را ] تأیید نکرد می‌گوئیم دروغ است ، و تأیید نکردن عمل گاهی به این صورت است که عمل ، خلافش را تأیید می‌کند و گاهی به این شکل است که نه تأیید می‌کند و نه‌ انکار .

اشکالات وارد بر " منطق عمل "

طرفداران منطق تعقلی ، قیاسی یا ارسطوئی دلایلی بر رد نظریه این افراد داشتند که خوشبختانه امروز بعضی از همان دلایل و افکار - و از یک نظر می‌شود گفت با بیانی رساتر - دوباره مطرح شده است ، البته نه به حمایت‌ از منطق ارسطوئی بلکه به این عنوان که این منطق هم دیگر قابل قبول نیست‌ . وقتی این منطق هم قابل