مساله شناخت - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٠٨

شکاک مطلق شده‌ایم ، پس علمی نباید در دنیا موجود باشد .
حدود سیصد و پنجاه سال است - یعنی از زمان بیکن [١] به بعد - که‌ نظریه دیگری پیدا شده است که در مقابل منطق ارسطویی قرار می‌گیرد . این‌ نظریه می‌گوید هر شناختی معیار می‌خواهد ، ما " شناخت خود معیار " نداریم . می‌پرسیم از نظر شما معیار شناخت چیست ؟ می‌گویند معیار بعضی از شناختها ، شناخت است ولی آخر امر ، معیار شناخت ، دیگر شناخت نیست ، عمل است ، یعنی معیار نهایی شناختها عمل است . پس این اساس منطق‌ ارسطویی . از نظر اینها غلط است . آن ضربه بزرگی که فکر کردند در سیصد سال پیش به منطق تعقلی ، منطق قیاسی یا ارسطویی وارد کرده‌اند همین است‌ والا این غلط است که بگوییم منطق ارسطویی ، قیاسی بوده و تجربی نبوده ، و منطق از بیکن به بعد منطق تجربی است و قیاسی نیست . درست است که‌ منطقهای بعد بیشتر به تجربه روی آوردند ولی این حرف به این شکل درست‌ نیست که منطق ارسطویی ، قیاس را معتبر می‌داند و منطق تجربی ، تجربه را معتبر می‌داند ، نه ، منطق ارسطویی ، هم قیاس را معتبر می‌داند و هم تجربه‌ را ، و منطقهائی که می‌گویند تجربه را معتبر می‌دانند نمی‌توانند قیاس را معتبر ندانند ، اینها هم باز در آخر ، قیاس را معتبر می‌دانند .

معیار شناخت از نظر منطق جدید