است ولی خیر نیست ، مفید و مصلحت نیست ، همچنان که گاهی یک امر حقیقت نیست اما مفید است : خون بی‌گناهی می‌خواهد ریخته شود ، اگر شما حقیقت را بگوئید خونش ریخته می‌شود اما اگر حقیقت را کتمان کنید جانی‌ را حفظ کرده‌اید . پس در مسائل جزئی ، حقیقت بودن و مفید بودن ، دو امر جدا هستند . در مسائل کلی هم حقیقت بودن و مفید بودن دو مسئله هستند ، [ با این تفاوت که ] در مسائل کلی همیشه میان حقیقت بودن و مفید بودن‌ تلازم است .

نظر قرآن درباره تلازم مفید و حقیقت در امور کلی

آیه‌ای که در سوره مبارکه رعد است این مطلب را بیان می‌کند که میان‌ حقیقت بودن و مفید بودن در مسائل کلی تلازم است ، و تلازم را از این طرف‌ بیان می‌کند که هر چه حقیقت است مفید هم هست . قرآن در آنجا مثلی‌ می‌آورد : « انزل من السماء ماء فسالت اودیه بقدرها فاحتمل السیل زبدا رابیا و مما یوقدون علیه فی النار ابتغاء حلیه او متاع زبد مثله کذلک‌ یضرب الله الحق و الباطل ، فاما الزبد فیذهب جفاء و اما ما ینفع الناس‌ فیمکث فی الارض کذلک یضرب الله الامثال »[١] . آب باران می‌آید ، سیل جاری می‌شود و در کوهها و دمنها می‌ریزد . سیل که حرکت می‌کند ، در خلال‌ حرکتش تدریجا کفی به وجود می‌آورد . کف آنقدر زیاد می‌شود که روی آب را می‌گیرد به طوری که انسان فقط کف را می‌بیند و آب را نمی‌بیند و حال آنکه‌ آن نیروئی که سیل

[١] سوره رعد ، آیه . ١٧