تعریف کرده باشیم - معیار و محک برای تشخیص حقیقت بودن شناخت از غلط بودن آن ، و [ به عبارت دیگر معیار و محک ] برای تشخیص شناختهای حقیقی‌ از شناختهای غلط چیست ؟ با چه معیاری می‌توان به دست آورد که این شناخت‌ حقیقت است یا غلط ؟

تعریف حقیقت از نظر علمای قدیم و اشکالات مطرح شده

می‌پردازیم به مسئله اول یعنی تعریف حقیقت . علما و فیلسوفان قدیم [١] ، حقیقی بودن یک شناخت را اینچنین تعریف می‌کردند : شناخت یا مطابق‌ با واقع و نفس الامر است و یا مخالف ، و به تعبیر دیگر ، ذهن [٢] و فکر ما یا منطبق با عین است یا منطبق نیست ، شناخت حقیقی یعنی آن‌ شناختی که با واقع مطابق است ، و به بیان دیگر آن ذهنیتی که با عینیت‌ منطبق است ، آن فکری که با وجود خارجی متطابق است .
علما و فلاسفه قدیم ، در این تعریف ، تردیدی نداشتند و اشکالاتی را که‌ برای این تعریف وارد می‌شد ، خودشان مطرح می‌کردند و جواب می‌دادند .
از جمله اندیشه‌هائی که در عصر جدید پیدا شد مسئله تعریف حقیقت است‌ که آیا حقیقت ، یعنی شناخت راستین و صحیح ، آن است که مطابق با واقع‌ باشد ، ذهن مطابق با عین باشد ؟ گفتند : نه ، این تعریف غلط است ، در بعضی از موارد می‌تواند درست باشد ولی

[١] مقصودم از علمای قدیم ، علمای اسلامی است . [٢] چون " شناخت " یک امر ذهنی است .