قسمتهائی از روان ناخودآگاه ما فطری است و پایه انسانیت انسان را تشکیل‌ می‌دهد ، یعنی احساس اخلاقی ، احساس عبادت و پرستش ، احساس علم دوستی‌ و حقیقت خواهی و زیبائی دوستی ، و [ به طور کلی ] همه احساسهای انسانی‌ انسان ، ارکانی در فطرت و سرشت او هستند و در روان ناخودآگاه انسان‌ وجود دارند . ولی این عناصر روان ناخودآگاه ، قبل از آن که از روان‌ خودآگاه ما چیزی رانده شود وجود داشته‌اند . پس روان ناخودآگاه ما از دو قسمت تشکیل می‌شود : قسمت عناصر اساسی فطری خدادادی متعالی انسانی - که‌ اینها باید باشد و پرورش داده شود - و قسمت عناصر رانده شده از روان‌ خودآگاه انسان .
ولی امروز در اصل این مطلب که انسان دارای دو روان است : روان‌ خودآگاه و روان ناخودآگاه ، و اینکه روان ناخودآگاه ، حاکم و مسخر روان‌ خودآگاه است و نیز حوزه بسیار عظیمتری است - [١] شک و تردیدی نیست‌ .

مسئله تلقین

مسئله تلقین از مسائل بزرگ " علم الروح " است . این مسئله را امروز با روان ناخودآگاه به شکل عالی توجیه و تفسیر کرده‌اند که انسان چگونه‌ روانش تلقین می‌پذیرد . انسان در بیداری هم تلقین‌پذیر است ولی چون در بیداری روح مقاومت می‌کند [ نمی‌توان اثر آن را

[١] اگر بگوئیم روان خودآگاه به اندازه یک دریاچه است ، روان‌ ناخودآگاه به اندازه یک اقیانوس بزرگ است .