فرشتگان ، ناظر و شاهد هستی ، نه فقط شاهد بر آنها [ بلکه شاهد بر آنچه‌ از آنها پنهان است ] : « و الشاهد لما خفی عنهم » . چیزهائی در حوزه‌ وجود من است که حتی بر ملائکه که جنود غیبی هستند مخفی می‌ماند ، یعنی‌ وجود من غیب و پنهانهائی دارد که ملائکه هم از آنها آگاه نیستند و نمی‌توانند آگاه باشند ولی تو خودت آن گواهی هستی که آنچه را که بر آنها هم پنهان است شاهدی .
از اینجا انسان می‌فهمد که قضیه روح و روان انسان چقدر عجیب است که‌ قرآن می‌گوید " سر و پنهانتر از سر " و علی ( ع ) می‌فرماید چیزهائی [ در روح و روان انسان ] هست که از ملائکه هم پنهان می‌ماند و تنها خداست که‌ بر آنها آگاه است .
این روان ناخودآگاه از کجا و چگونه ایجاد می‌شود ؟ نظریه علمای روانکاو در این جهت مختلف است .

نظریه فروید

فروید [١] که قهرمان روانکاوی است - معتقد بود که تمام عناصر روان‌ ناخودآگاه انسان از روان خودآگاه گریخته‌اند و در آنجا جائی را برای‌ خودشان تشکیل داده‌اند ، یعنی عناصر روان ناخودآگاه ابتدا در روان خودآگاه‌ بوده‌اند ، ولی این عناصر از مرزی که میان روان خودآگاه و روان ناخودآگاه‌ وجود دارد به طور پنهان گریخته‌اند و به قسمت روان ناخودآگاه رفته‌اند .
آنها تدریجا در آنجا دنیائی تشکیل داده‌اند که از روان خودآگاه بسیار مفصلتر و وسیعتر و

١ . Freud