مساله شناخت - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٣٢

آینه منعکس می‌شود و ما خودمان را می‌بینیم ولی خیال می‌کنیم خودمان داخل‌ آینه افتاده‌ایم . پس این تشبیه بر اساس این فرض است که صورتها در آینه می‌افتد .
میر سید شریف جرجانی کتابی دارد به نام " کبری " که از مقدماتی‌ترین‌ کتابهای منطق است و با این جمله شروع می‌شود : " بدان که آدمی را قوه‌ای‌ است دراکه که منقش گردد در وی صور اشیاء چنانکه [١] در آینه " .
می‌گوید : ذهن به منزله یک آینه است و صورت اشیاء در قوای ادراکی ما منعکس می‌شود .
تا اینجا یک تشبیه بیشتر نیست ، ولی وجه شبه‌های خاصی هم میان آینه و ذهن انسان وجود دارد : آینه هر چه صافتر و بی رنگ‌تر باشد واقع نماتر است . اگر آینه رنگ‌ داشته باشد صورتها را به رنگ خود نشان می‌دهد . مثلا اگر شیشه‌ای که نور را منعکس می‌کند به رنگ سبز باشد صورت را هم به رنگ سبز نشان می‌دهد ، ولی‌ اگر آینه بی رنگ باشد صورت را به رنگ خودش نشان می‌دهد . ذهن انسان هم‌ همینطور است . اگر ذهن انسان بی‌رنگ باشد حقایق را آنچنان که هست به‌ انسان ارائه می‌دهد ، وقتی انسان اشیاء را مطالعه می‌کند آنچنان می‌بیند که‌ آن اشیاء هستند ، ولی اگر ذهن انسان رنگ داشته باشد اشیاء را به همان‌ رنگ می‌بیند .
شاعر عرب می‌گوید :