مساله شناخت - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٠٥

اختصاص به شناخت خدا ندارد . شناخت شناسی از هر مسأله‌ای مهمتر است ، اگر کسی شناخت شناس باشد ، می‌بیند که اکثر معلومات بشر داخل در آن‌ مقوله از شناخت شناسی است که قرآن آن را شناخت از آیه به ذی الایه‌ نامیده است . مسأله پی بردن به خدا ، از نظر ماهیت شناختی - قطع نظر از جنبه‌های دیگر - با شناخت ناپلئون هیچ فرقی نمی‌کند ، اگر چه ناپلئون یک‌ وجود محسوس است .
آینده همه همینطور است ، آینده را شما از کجا می‌دانید ؟ مخصوصا از کسی‌ که در فلسفه تاریخ قائل به جبر تاریخ است باید پرسید : آینده جامعه‌ بشریت بر اساس فلسفه و علم تو چیست ؟ می‌گوید : بدون شک آینده بشریت‌ سوسیالیسم [١] است ، مراحل تاریخ پیش می‌آید تا به کاپیتالیسم [٢] می‌رسد و کاپیتالیسم جبرا منتهی به سوسیالیسم می‌شود . به او می‌گوئیم مگر آن آینده برای تو محسوس است که تو به طور قطعی آن را پیش بینی می‌کنی ؟ می‌گوید نه . پس از کجا فهمیدی ؟ می‌گوید روی تعمیم یک قاعده علمی .
مثالی که قبلا عرض کردم ، از این واضح‌تر و روشن‌تر است . ممکن است شما بپرسید که این استنباطی که ما از وجود ناپلئون داریم چگونه است ؟ استنباطی که از وجودها و آثار تاریخی داریم به چه شکلی است ؟ وقتی علما می‌گویند که سابقه ایران به پنج هزار سال پیش می‌رسد ، از کجا می‌گویند ؟ اینها از روی آثار و نشانه‌ها و از روی علائم و آیه‌ها می‌گویند . مسأله‌ شخصیتهای تاریخی مستند به نقل است ، مستند به کتاب و قرائن است .