فَذاكَ جاهِلٌ فَارفُضوهُ . او نادان است . كنارش بگذاريد . امام صادق عليه السلام نيز وظيفه مردم را اجتناب از چنين كسى مى داند: فَذاكَ أحمَقُ فَاجتَنِبوهُ. او نادان است . از او دورى كنيد .

درد بى درمان !

سؤال اصلى در زمينه رهنمودى كه در احاديث اين باب ، در مورد برخورد با انواع نادانان ، ارائه شده، اين است كه: چرا آگاهان جامعه موظّف اند كه غافل و جاهل بسيط را آگاه كنند؛ ولى در مورد جاهل مركّب، نه تنها وظيفه اى ندارند، بلكه وظيفه آنها اجتناب از اوست ؟ جواب ، اين است كه جهل مركّب، خطرناك ترين انواع نادانى است و در حقيقت، دردى است بى درمان . از اين رو ، كسى كه نمى داند و تصوّر مى كند كه مى داند ، مبتلا به بيمارى خطرناك خود دانابينى است و اين بيمارى، بخصوص در صورتى كه مزمن شده باشد، قابل علاج نيست . [١] امام صادق عليه السلام در اين باره مى فرمايد: مَن اُعجِبَ بِنَفسِهِ هَلَكَ ، وَمَن اُعجِبَ بِرَأيِهِ هَلَكَ ، وإنَّ عيسَى بنَ مَريَمَ عليه السلام قالَ : داوَيتُ المَرضى فَشَفَيتُهُم بِإذنِ اللّه ِ ، وأبرَأتُ الأَكمَهَ وَالأَبرَصَ بِإِذنِ اللّه ِ ، وعالَجتُ المَوتى فَأَحيَيتُهُم بِإِذنِ اللّه ِ ، وعالَجتُ الأَحمَقَ فَلَم أقدِر عَلى إصلاحِهِ ! فَقيلَ : ياروحَ اللّه وما الأحمَقُ؟ قالَ : المُعجَبُ بِرَأيِهِ ونَفسِهِ ، الَّذي يَرَى الفَضلَ كُلَّهُ لَهُ لا عَلَيهِ ،

[١] يكى از سرودها در اين باره ، اين است : {٠ لِكلِّ داءٍ دَواءٌ يُستَطبُّ بِهِ اِلاّ الحَماقةَ اعيتْ من يُداويها . ٠} {٠ براى هر دردى، درمانى است كه بدان درمان مى شود/ جز حماقت كه مداوا كننده را خسته كرده است .٠}