اى سعد! آيا تو را به شگفت تر از اين ، آگاه كنم ؛ قومى كه آنچه را اينان نمى دانند ، مى دانند و سپس به مانند ايشان ، نادانى مى كنند ؟. اين سخن ، بيانگر سرنوشت دانش در جهان امروز است . جامعه متمدّن و داناى امروز ، حقيقتا از نادانى در سختى است و قربانى جهل خويش است . اين چنين است كه دانش ، بشر را به كره ماه مى رساند ، امّا نمى تواند كمترين نقشى در حركت انسان به سوى كمال مطلق و رشد و تكامل انسانيت او داشته باشد .

ويژگى هاى جوهر «دانش»

ويژگى ها و آثار و علايم جوهر دانش [١] در قرآن و روايات اسلامى ، مشابه ويژگى ها و آثار و علايم حقيقت حكمت [٢] و جوهر عقل [٣] است . اين تشابه ، كمك فراوانى در راه شناخت حقيقت دانش و عقل از نظر اسلام مى كند . در اين جا تنها به فهرست مهم ترينِ اين ويژگى ها اشاره مى كنيم :

١ . ريشه داشتن نور دانش در فطرت انسان

احاديثى كه دانش را «سرشته در قلب» [٤] مى دانند و يا آن را به «فطرى» و «اكتسابى» [٥] تقسيم مى كنند و يا از آن به «نورى كه خداوند متعال به دل افاضه مى نمايد» تعبير مى نمايند [٦] و همچنين ، همه آيات و رواياتى كه خداشناسى را

[١] ر . ك : ص ٢٦١ (حقيقت دانش) .[٢] ر . ك : ص ٣٥٩ (پژوهشى درباره معناى «حكمت» و اقسام آن) .[٣] ر.ك : ج ١ ص ١٩٣ (شناخت خرد) و ٣٣١ (نشانه هاى خرد) .[٤] ر . ك : ص ٢٦١ (حقيقت دانش) .[٥] . ر.ك : همان .[٦] ر.ك : همان .