١٧٢٣.الإرشاد ـ در مناظره امام صادق عليه السلام با ابو شاكر ديص: ابو شاكر گفت : ... مى دانى كه ما جز آنچه با چشم هايمان ادراك مى كنيم يا با گوش هايمان مى شنويم يا با دهان هايمان مى چشيم يا با بينى هايمان احساس مى كنيم يا با پوست هايمان لمس مى كنيم ، چيز ديگرى را نمى پذيريم ؟ امام صادق عليه السلام فرمود : «حواس پنجگانه را ياد كردى ، حال آن كه آنها جز با راهنما قادر به استنباط نيستند؛ همان گونه كه تاريكى ، جز با چراغ ، شكافته نمى گردد» .

١٧٢٤.امام صادق عليه السلام ـ در نقل مناظره اش با پزشك هندى ـ: به من گفت : به چه چيز در شناخت پروردگارت كه قدرت و ربوبيّت او را توصيف مى كنى ، احتجاج مى كنى ، در حالى كه دل ، همه اشيا را با حواس پنجگانه اى كه برايت گفتم ، درك مى كند؟ گفتم : «با خردى كه در دلم جاى دارد و دليلى كه در شناخت او بدان احتجاج مى كنم؛ . . . ولى اگر بر نادانى پافشارى كنى و بپندارى كه اشيا تنها از راه حواس درك مى شوند ، پس به تو مى گويم كه حواس ، هيچ دلالتى بر اشيا ندارند و شناخت ، جز با دل نيست؛ زيرا دل ، راهنما و شناسنده اشيا به حواس است . اشيايى كه تو ادّعا مى كنى ، دل ، جز به وسيله حواس ، آنها را نمى شناسد» .

١٧٢٥.امام رضا عليه السلام : هر چه را حواس براى تو مى يابند ، معنايى درك شده براى حواس است و هر حسّى بر آنچه خداى عز و جل براى ادراكش قرار داده ، دلالت مى كند ؛ و فهم همه اينها با دل است .

ر . ك : ص ٤٣٣ (دل) .