لوامع صاحبقرانی مشهور به شرح فقیه - علامه مجلسی - الصفحة ١١٥ - فائده دوازدهم بدان كه علم بهترين عبادات است

به كردن مستحبات عبادات از ذكر و فكر، و مراقبت تا آن كه محبوب مى‌شود، و چون محبوب من شد، بمن مى‌شنود، و بمن مى‌بيند، و بمن مى‌گويد، و بمن حركت مى‌كند. اگر دعا كند اجابت مى‌كنم دعاى او را و اگر سؤال كند عطا مى‌كنم هر چه را خواهد. حاصل كه همه فعل او مع اللَّه و باللَّه مى‌شود، و اين رتبه نهايت رتبه مقربان است كه به مرتبه عيان فايض مى‌گردند، و نمى‌توان ادراك اين معنى كردن تا حاصل نشود.

و در احاديث بسيار واقع شده است كه معرفة اللَّه فطرى است چنانكه حق سبحانه و تعالى فرموده است كه‌ فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها[١] يعنى حق سبحانه و تعالى همه آدميان را بر فطرت اسلام آفريده است، و همه را نور معرفت كرامت كرده نمى‌بينى كه نمى‌دانى كى خداوند خود را شناختى با آن كه جزم دارى كه خداوندى دارى، گوييا از لوازم عطاى عقل است چنانكه عقل بتدريج كامل مى‌شود تا حين بلوغ، و هم چنين معرفت حق سبحانه و تعالى چون دلايل وجود خود را ظاهر ساخته است و اين يك معنى است از معانى‌

«من عرف نفسه فقد عرف ربّه»

يعنى همين كه آدمى خود را شناخت به عقل خداوند خود را البته مى‌شناسد.

معنى ديگر آن كه هم چنان كه آدمى علم بوجود خود به همرسانيد خواهد دانست كه البته او را موجدى است چه محال است كه خود به خود به همرسند و چه ظاهر است كه مادر و پدر در ايجاد اين كس دخل ندارند بسيار است كه فرزند مى‌خواهند، و نمى‌شود و بسيار است كه نمى‌خواهند و مى‌شود، و پسر مى‌خواهند دختر مى‌شود دختر مى‌خواهند پسر مى‌شود، إلى غير ذلك مما لا يخفى.

معنى ديگر آنست كه هر كه تفكر كند در غرايب صنع و بدايع حكمت كه‌

[١] آيه: ٢٩- سورة الروم.