دیوان أمیر المؤمنین - میبدی، حسین بن معین الدین؛ زمانی، مصطفی - الصفحة ١٨ - صاحبنظران و ديوان

اگرچه ديوان امام على ٧ همانند نهج البلاغة و ساير كتابهاى اندرز و موعظه‌اى نياز به مدرك ندارد چون مرجعى نمى‌خواهد روى مطالب آن فتوى بدهد، اما جمع‌آورى مدرك براى اشعار مطلب را مطمئن‌تر و محكم‌تر مى‌گرداند.

بارى ديوان امام ٧ مضامين روايات و قرآن مجيد است كه در قالب احساسى ريخته شده است، اشعار انقلابى و جنگى آن هم در كتابهاى تاريخى ثبت است.

*** تا آنجا كه بدست آمد قديمى‌ترين نسخه ديوان چاپ بولاق تركيه است كه در تاريخ ١٢٥١ هجرى چاپ شده است و بيشترين نسخه‌هاى چاپى مربوط به هندوستان: كلكته، دهلى و بمبئى است كه در حاشيه‌هاى آن با عربى يا فارسى لغتنامه‌اى آمده است كه از روى همين نسخه‌ها اين ترجمه تنظيم گرديد.

ديوان امام على ٧ به اردو و تركى هم ترجمه شده است و در كتابخانه‌هاى عمومى قم و مشهد ديده شد.

قديمى‌ترين ترجمه و شرح فارسى از حسين ميبدى است كه در سال ١٢٨٥ شمسى در ايران چاپ شده است. هم مستقل و هم در حاشيه كتاب نهج البلاغة لاهيجى.

اين احساس هزار ساله و كوشش‌هاى گوناگون همه بخاطر غنى ساختن إسلام عزيز و بهره‌گيرى از مطالب آموزنده خاندان رسالت و اضافه نمودن امتيازى بر امتيازهاى امام على ٧ است و اصلاح جامعه از طريق عرضه نمودن مطالب آنحضرت.

هر نويسنده‌اى در حدّ معلومات و احساس و «همت خود خانه ساخته.»

وقتى به اهميت اين موضوع بيشتر پى مى‌بريم كه ببينيم شخصيت‌هائى امثال قطب الدين كيدرى‌[١] و مرحوم حاج سيد محسن امين كه در شعر، ادب، فقه، اخلاق‌

[١]- أبو الحسن محمّد بن الحسين بن الحسن البيهقيّ النيشابورى المشتهر به قطب الدين الكيدرى. روضات الجنّات ج ٦ صفحه ٢٩٥