دیوان أمیر المؤمنین - میبدی، حسین بن معین الدین؛ زمانی، مصطفی - الصفحة ١٧ - صاحبنظران و ديوان

اين اختلاف عدد بخاطر گذشت زمان در جمع‌آورى است. نسخه‌اى كامل نشده، دست بدست نسخه‌بردارى مى‌شده است.

نسخه كاملتر را كه حدود ١٧٠٠ شعر دارد و قسمتى از اشعار آن با مدرك نقل گرديده است به نام «انوار العقول» ناميده است.

مرحوم حاج سيد محسن امين كه در عصر چاپ و نشر و توسعه كتابخانه‌ها مى‌زيسته و به نسخه‌هاى گوناگون و ترجمه‌هاى مختلف وارد و دسترسى داشته و روى آن تحقيق كرده اين حرف را مى‌پذيرد كه براى اولين‌بار جمع‌آورى ديوان امام ٧ بدست امام أبو الحسن عليّ بن أحمد بن محمّد نيشابورى فنجگردى آغاز شده‌[١].

مرحوم قطب الدين كيدرى كه نسخه فنجگردى را به دست آورده در أنوار- العقول مى‌نويسد: جمع اشعار وى ٢٠٠ عدد بود من هم مقدارى به آن اضافه كردم تا به نسخه سيد جليل أبو البركات هبة اللّه محمّد حسنى رسيدم كه اشعار ديگرى داشت كه قبلا بآن دست نيافته بودم.

در عين حالى كه مرحوم قطب الدين كيدرى اشعار ديگرى به اشعاري كه بدست آورده افزوده است باز هم به حدّ ديوانى كه در دست شما است شعر ندارد و چه كسى ما بقى را اضافه كرده معلوم نشد!

با توجه به نكته‌اى كه گذشت، اختلاف نسخه و مطلب فراوان است و از آنجا كه فاصله مكانى و نبودن وسائل نقليه بخصوص نبود ابزار چاپ و نشر بر جهان حكومت مى‌كرده و موضوع اشعار امام على ٧ در دست جمع‌آورى و تنظيم سند بوده است بصورت‌هاى مختلفى عرضه شده است باز هم موضوعى است كه هنوز تكميل نگرديده و اشعار هم «استدراك» مى‌خواهد و هم نياز به نقل «مدارك» و ذكر «مقام صدور و بيان» دارد و هم اغلب اشعار مضمون آيات قرآن و أحاديث است كه مدرك در قرآن و روايات دارد و بايد در توضيح اشعار آورده شود.

[١]- ديوان سيد محسن امين صفحه ٦