مراد از جهالت كه در آيه كريمه است جهالت به عذاب الهى است، و گفته شده كه: مراد جهالت به عظمت خداى متعال و مؤاخذه او بندگان را به گناهانشان در حالى كه در گناه واقع مى‌شوند مى‌باشد.

ثمّ قال تعالى: وَ لَيْسَتِ التَّوْبَةُ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السَّيِّئاتِ حَتَّى إِذا حَضَرَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قالَ إِنِّي تُبْتُ الْآنَ وَ لَا الَّذِينَ يَمُوتُونَ وَ هُمْ كُفَّارٌ[١] نفى سبحانه قبول التّوبة عند مشاهدة اشراط الموت و انّما هى مقبولة ما لم يتيقن الموت.

پس خداى سبحان فرمود: و نيست بازگشت براى كسانى كه اعمال و كارهاى بد به جا مى‌آورند تا وقتى كه مرگ يكى از آنها حاضر مى‌شود و مى‌گويد. من الآن بازگشت مى‌كنم. و نيز بازگشت نيست براى آنان كه بميرند و آنها كافر باشند.

خداوند نفى فرموده قبول توبه گناهكار را در هنگام مشاهده آثار مرگ و آن كس كه با كفر بميرد. و اين است و جز اين نيست كه توبه قبول است تا وقتى كه يقين به مرگ نداشته باشد.

فان اللَّه تعالى وعد قبوله بقوله: وَ هُوَ الَّذِي يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبادِهِ وَ يَعْفُوا عَنِ السَّيِّئاتِ‌[٢]، و بقوله عن نفسه: غافِرِ الذَّنْبِ وَ قابِلِ التَّوْبِ شَدِيدِ الْعِقابِ‌[٣] فالتّوبة واجبة في نفسها عن القبيح و عن الاخلال بالواجب.

پس به درستى كه خداى متعال وعده فرموده قبول توبه را به قول خود كه در آيه مباركه چنين مى‌فرمايد: اوست خدايى كه قبول فرمايد توبه را از بندگانش و از گناهان او عفو فرمايد. و باز مطابق‌

[١] سوره نساء، آيه ١٨.

[٢] سوره شورى، آيه ٢٥.

[٣] سوره مؤمن، آيه ٣.