ترجمه ثواب الأعمال و عقاب الأعمال شيخ صدوق - غفاري، علي اکبر - الصفحة ٦ - سخن مترجم در باره ارزيابى كتاب

عبارت از «بيم» و «اميد» است در هر كس حاصل شود، خود بزرگترين عامل ترقّى و تعالى و رشد و شكوفائى استعدادات خداداد او خواهد بود، و شايد يكى از اسرار مخلوق و موجود بودن بهشت و جهنّم هم اكنون، همين باشد كه خود آيتى از آيات الهى است و بر علم و حكمتش دلالت ميكند.

در خبر است كه سرور آدميان امير مؤمنان ٧ در كلامى، بدين مضمون اشاره فرمودند كه «خداوند سبحان چون خلق را بيافريد چنان خواست كه از نقص به كمال روند و در آداب و فضائل اخلاقى بمقامى شريف و پايه‌اى بلند و ارجمند رسند، او ميدانست كه آنان به كمال مطلوب نرسند جز بآن كه آنچه مفيد براى ايشانست و آنچه مضرّ، همه را بآنها بياموزد، و آموختن جز به امر و نهى ممكن نباشد و امر و نهى نيز جز با وعد و وعيد راست نيايد، و وعد و وعيد جز با تشويق و تهديد صورت نپذيرد، و تشويق جز بدان چه دل بدان خواهانست و ديده از آن كامياب نخواهد بود، و تهديد بر خلاف آن.

سپس مخلوق را در اين جهان منزل داد و پاره‌اى از لذّات را بآنها بنمود تا بر لذّات پاك آخرت كه بهشت است راه يابند، و پاره‌اى از رنجها و محنتها را در اين جهان بايشان نشان داد تا بدين وسيله بر آلام و ناراحتيها و گرفتاريهاى آن جهان كه عبارت از دوزخ است پى برند و از اين عذاب موقّت بر آن عذاب ابدى استدلال كنند، و از اين رو است كه لذّات اين جهان هميشه با سختى و رنج توأم است و خوشى و سرورش با اندوه و غم همعنان‌[١]»- ا ه.

[١] -نقل است كه جاحظ كه خود يكى از دانشمندان متعصب اهل سنت است چون اين كلام را از امير المؤمنين ٧ در نوشته‌اى ديد، گفت:« هو جماع الكلام الّذى دونه النّاس في كتبهم و تحاوروا بينهم» سپس كلام او به أبى علىّ جبّائى رسيد، گفت: جاحظ راست گفته بدون كم و زياد. و معنى كلام جاحظ اينست كه اين سخن حاوى است آنچه را كه تاكنون از معارف نوشته‌اند و آنچه را كه بين خود گفتگو مى‌كنند.