فلسفه اخلاق - جمعى از نويسندگان - الصفحة ١٣٩ - ١ تكرار عمل ناپسند و اصرار بر آن

عوامل تعيين كننده مراتب مسئوليت اخلاقى در آيات و روايات‌

با اينكه مى‌توان همه عوامل تعيين كننده مراتب مسئوليت اخلاقى را در سه محور بيان شده جاى داد، بعضى با استفاده از آيات و روايات، مهم‌ترين عوامل تشديد كننده مسئوليت اخلاقى را از قرار زير دانسته‌اند، كه به اجمال به آنها اشاره مى‌كنيم:[١]

١. تكرار عمل ناپسند و اصرار بر آن‌

در روايات ما آمده است كه در زمان رسول خدا ٦ شخصى با نبش قبرمردگان كفن مى‌دزديد.

در يكى از اين دزدى‌ها قبر دخترى از انصار را كه تازه از دنيا رفته بود، شكافت. وقتى كفن را از تن او خارج كرد، با وسوسه شيطان، علاوه بر عمل خلاف نبش‌قبر و دزدى، مرتكب زنا گرديد.

سپس پشيمان گشته، نزد رسول خدا ٦ آمد و ماجرا را باز گفت. رسول خدا ٦ او را از خود راند. او نيز از مردم كناره گرفت و در كوه‌هاى مدينه به عبادت و مناجات پرداخت؛ تا اينكه خداوند متعال توبه‌اش را پذيرفت و اين آيه نازل شد: «و آنان كه چون كار زشتى كنند يا بر خود ستم روا دارند، خدا را به ياد مى‌آورند و براى گناهانشان آمرزش مى‌خواهند [خداوند ايشان را مى‌آمرزد] و چه كسى جز خدا گناهان را مى‌آمرزد؟ و بر آنچه مرتكب شده‌اند، با آنكه مى‌دانند [كه گناه است‌][٢] پافشارى نمى‌كنند.»[٣] از جمله «... پا فشارى نمى‌كنند» استفاده مى‌شود كه اصرار آگاهانه بر گناه، مسئوليت انسان را افزايش داده، براى‌سرنوشت او خطرناك‌تر است.[٤]

[١] - بنگريد به: احمد ديلمى، مبانى و نظام اخلاق، دانشنامه امام على ٧، ج ٤، اخلاق و سلوك، ص ١٢٧

[٢] -« وَ الَّذِينَ إِذا فَعَلُوا فاحِشَةً أَوْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ذَكَرُوا اللَّهَ فَاسْتَغْفَرُوا لِذُنُوبِهِمْ وَ مَنْ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا اللَّهُ وَ لَمْ يُصِرُّوا عَلى‌ ما فَعَلُواوَ هُمْ يَعْلَمُونَ.»( آل عمران( ٣): ١٣٥)

[٣] -« وَ الَّذِينَ إِذا فَعَلُوا فاحِشَةً ...( تفسير الميزان، ج ٤، ص ٢٤.)

[٤] - بنگريد به: تفسير نور، ج ٢، ص ١٨٢