آيت الله احمد مددى: ممكن است كسى دين را به مجموعه امور اعتقادى و ارزشهاى اخلاقى تفسير كند، اما در عين حال معتقد باشد حكومت مقوله اى دين باور نيست، حكومت امرى اجتماعى است، و در آن دين نقشى ندارد، همان طور كه مثلًا فيزيك دينى يا نجوم دينى نداريم، حكومت دينى هم نداريم، حتى اقتصاد دينى هم نداريم، طبق اين تفسير، «مردم سالارى» يعنى واگذارى حق اداره جامعه متناسب با شرايط زمان و هم آهنگ با فرهنگ و آگاهى، به عامه مردم، و واژه «دينى» هم به معناى نفوذ ارزشهاى معنوى و اخلاقى و الهى در ميان مردم آن جامعه است. اين همان طرح معروف جدايى دين از سياست است.

نظريه ديگرى مى گويد حتى در «مردم سالارى» نيز مى توان نظام سياسى اسلام را قبول كرد. تصوير اين مطلب به همان سبك تصوير مسئله بيعت و نقش بيعت مردم در مشروعيت نظام است. به تعبير ديگر، همانگونه كه اهل سنت مى‌گفتند اجرا كنندگان نظام سياسى اسلام بايد مردم باشند، اين نظريه معتقد است كه تصدى حكومت تا زمانى كه رسول الله (ص) در قيد حيات بود مستقيما در دست ايشان بود و پس از ايشان، اين جامعه اسلامى بوده كه شكل حكومت و اداره جامعه را بر اساس اجراى احكام اسلامى، تعيين مى‌نمود. توضيح بسيار اجمالى اين مطلب آن است كه: أولًا اسلام بر اساس رشد عقلى، علمى، و معنوى جامعه اسلامى، و با در نظر گرفتن ظرفيت هاى بالاى امت اسلام و به تعبير قرآن «خير أمه»- اين نقش را به مسلمانان واگذار نموده كه خود هم شكل نظام‌